Q: خطای ردیابی صفر یعنی چه؟

در عمل تقریباً رخ نمیدهد. هدف «کم و پایدار» است نه صفر مطلق.

Q: اگر صندوق از شاخص جلو بزند بد است؟

برای محصول شاخصی، جلو زدن مداوم میتواند نشانه انحراف از سیاست پیروی باشد؛ باید علت را بفهمید.

Q: حباب ETF همان خطای ردیابی است؟

خیر، پدیده جداست؛ ولی روی بازدهی خریدار اثر میگذارد و باید جدا چک شود.

Q: از کجا شروع به مقایسه کنم؟

از ابزار مقایسه FinAI با چند صندوق همشاخص و خواندن شاخص مرجع امیدنامه.

Q: آیا کارمزد بالاتر همیشه خطای ردیابی بدتر میسازد؟

اغلب فشار نزولی روی بازدهی میگذارد، اما نقدشوندگی و نمونهبرداری هم نقش دارند؛ فقط به یک عدد کارمزد اکتفا نکنید.

خطای ردیابی (Tracking Error) چیست؟ متر کیفیت صندوق شاخصی

وقتی صندوقی می‌گوید «شاخص کل را دنبال می‌کنم»، انتظار ایده‌آل این است که بازدهی‌اش تقریباً همان بازدهی شاخص باشد. در عمل همیشه فاصله هست. خطای ردیابی (Tracking Error) همان متر آماری است که می‌گوید این فاصله در طول زمان چقدر ناپایدار و بزرگ بوده است.

اگر فقط بازدهی یک‌ماهه دو صندوق شاخصی را مقایسه کنید، ممکن است یکی صرفاً خوش‌شانس بوده باشد. خطای ردیابی کمک می‌کند بفهمید کدام‌یک واقعاً «مثل شاخص» رفتار کرده — نه فقط در یک فصل جدول را برده. پایه: راهنمای صندوق شاخصی · انتخاب ۱۴۰۵: بهترین صندوق‌های شاخصی · شاخص مرجع: شاخص کل چیست؟

تعریف عملی، نه فرمول ترسناک

در ادبیات مالی، Tracking Error معمولاً انحراف معیار تفاوت بازدهی صندوق و شاخص مرجع در بازه‌های متوالی است. برای تصمیم روزمره کافی است این را به خاطر بسپارید:

کم بودن خطای ردیابی: صندوق نزدیک‌تر به وعده «پیروی از شاخص» عمل کرده.
زیاد بودن آن: یا مدیریت فعال پنهان است، یا هزینه و نقدشوندگی و نمونه‌برداری مشکل ساخته، یا مرجع را اشتباه مقایسه می‌کنید.

مفهوم نزدیک اما متفاوت: Tracking Difference (اختلاف بازدهی تجمعی با شاخص) گاهی برای سرمایه‌گذار ساده‌تر خوانده می‌شود — مثلاً «در یک سال ۲٫۱٪ عقب‌تر از شاخص». Tracking Error می‌گوید این عقب‌ماندگی چقدر پرنوسان بوده. هر دو را اگر داده دارید کنار هم ببینید.

چرا صندوق دقیقاً عین شاخص نمی‌شود؟

عامل	اثر روی فاصله از شاخص
کارمزد مدیریت و معاملات	بازدهی خالص را معمولاً زیر شاخص می‌کشد
نقد و اوراق داخل سبد	در صعود عقب‌ماندگی؛ در نزول گاهی افت کمتر
نمونه‌برداری به‌جای خرید همه سهم‌ها	فاصله اجتناب‌ناپذیر با وزن‌های دقیق شاخص
محدودیت بازار ایران (صف، حجم، توقف)	بازتوازن سخت‌تر از تئوری کتاب‌ها
حباب قیمت در ETF	بازدهی خریدار تابلو با NAV یا شاخص یکی نمی‌ماند
تأخیر در به‌روزرسانی وزن‌ها	بعد از ورود/خروج شرکت‌ها از شاخص فاصله موقت

«کم‌هزینه‌تر بودن» معمولاً به خطای ردیابی بهتر کمک می‌کند، اما تنها عامل نیست. کارمزد: راهنمای کارمزد صندوق. شاخص‌گذاری در ایران: شاخص‌گذاری صندوق‌ها.

Tracking Error در برابر Tracking Difference در یک مثال

فرض آموزشی: صندوق A هر ماه تقریباً ۰٫۱۵٪ از شاخص عقب است؛ در پایان سال حدود ۱٫۸٪ عقب‌تر می‌ایستد و مسیرش پایدار است. Tracking Difference مشخص و Tracking Error نسبتاً پایین است — برای خریدار بلندمدت قابل‌فهم.

صندوق B بعضی ماه‌ها ۱٪ جلو می‌زند و بعضی ماه‌ها ۲٪ عقب می‌افتد؛ میانگین سال نزدیک شاخص است اما مسیرش پرنوسان‌تر نسبت به خود شاخص است. Tracking Difference ممکن است کوچک به نظر برسد، اما Tracking Error بالاتر می‌گوید «شاخصی بودن» شل‌تر است. اگر هدفتان پیروی از بازار است، پایداری فاصله مهم‌تر از قهرمانی یک فصل است.

چطور در عمل برای صندوق ایرانی چک کنیم؟

شاخص مرجع را از امیدنامه بخوانید (کل، هم‌وزن، یا شاخص دیگر).
بازدهی صندوق و همان شاخص را در بازه‌های ۱، ۳، ۶، ۱۲ ماه کنار هم بگذارید.
اگر عدد رسمی Tracking Error منتشر نشده، حداقل پایداری فاصله ماهانه را ذهنی بسنجید.
اگر ETF است، فاصله قیمت و NAV را جدا ببینید — این Tracking Error کلاسیک نیست، اما بازدهی شما را خراب می‌کند: پریمیوم و دیسکانت.
۲ تا ۳ صندوق هم‌مرجع را در مقایسه FinAI بچینید.
فقط وقتی شاخص مرجع یکی است مقایسه کنید؛ شاخصیِ کل را با هم‌وزن قاطی نکنید.

NAV: NAV چیست؟ مبتدیان: صندوق شاخصی برای شروع.

شاخص‌گذاری ناقص در بازار ایران

در بازارهای عمیق جهانی، صندوق شاخصی گاهی تقریباً همه اجزای شاخص را می‌خرد. در ایران، محدودیت نقدشوندگی، توقف نماد و هزینه معاملات باعث می‌شود مدیران بیشتر به نمونه‌برداری یا بهینه‌سازی تقریبی وزن‌ها روی بیاورند. نتیجه: حتی با نیت خالص شاخصی، خطای ردیابی صفر نمی‌شود.

پس وقتی دو صندوق هر دو «شاخص کل» را هدف گرفته‌اند، کیفیت اجرا — هزینه، نمونه‌برداری، نقد — همان چیزی است که Tracking Error سعی می‌کند خلاصه‌اش کند. انتظار «کپی ۱۰۰٪» غیرواقعی است؛ انتظار «فاصله کم و پایدار» منطقی است.

خطای ردیابی برای چه کسی حیاتی است؟

خریدار صندوق شاخصی: معیار اصلی کیفیت وعده پیروی.
مقایسه‌کننده ETF شاخصی: کنار نقدشوندگی و حباب تابلو.
طراح سبد هسته–ماهواره: هسته شاخصی باید قابل‌اعتماد باشد تا ماهواره‌های فعال معنی داشته باشند.
خریدار سهامی فعال: معیار اصلی نیست؛ آنجا باید ببینید آیا بعد از هزینه از شاخص جلو زده یا نه — با ریسک بیشتر.

سناریوهای تصمیم

مینا دو ETF شاخص کل را فقط با بازدهی سه‌ماهه مقایسه می‌کند و نماد جلوتر را می‌خرد. بعد می‌فهمد آن نماد حباب مثبت داشته و بخشی از «برد» از قیمت تابلو آمده، نه از پیروی بهتر. حباب را جدا چک نکرده بود.

رضا صندوقی را می‌بیند که یک سال از شاخص جلو زده. به‌جای جشن، امیدنامه و ترکیب را می‌خواند؛ متوجه می‌شود وزن صنایع با شاخص فاصله معنادار دارد. برای او این دیگر محصول شاخصی خالص نیست — حتی اگر برچسب «شاخصی» داشته باشد.

سارا صندوقی با عقب‌ماندگی پایدار حدود کارمزد انتخاب می‌کند، چون مسیرش قابل پیش‌بینی‌تر از رقیبی است که بعضی فصل‌ها قهرمان جدول می‌شود.

چک‌لیست کوتاه قبل از خرید شاخصی

شاخص مرجع امیدنامه با چیزی که در تبلیغات می‌بینم یکی است؟
بازدهی چندبازه صندوق را کنار همان شاخص گذاشته‌ام؟
اگر ETF است، حباب الان معقول است؟
هزینه و نقدشوندگی را با رقیب هم‌مرجع مقایسه کرده‌ام؟
افق من با نوسان سهام می‌خواند؟
آیا دنبال پیروی هستم یا دنبال «شکست شاخص» با برچسب شاخصی؟

اشتباه‌های رایج

مقایسه صندوق با شاخص اشتباه (کل به‌جای هم‌وزن).
قضاوت فقط با یک ماه بازدهی.
نادیده گرفتن حباب تابلو و نامیدنش «خطای ردیابی».
فرض اینکه خطای صفر در بازار واقعی ممکن و واجب است.
انتخاب صندوق فقط چون یک فصل از شاخص جلو زده — ممکن است دیگر شاخصیِ خالص نباشد.
مقایسه بازدهی صندوق صدور/ابطال با قیمت تابلوی ETF بدون تعدیل.

نقش در سبد؛ شاخصی ابزار است نه استراتژی کامل

خطای ردیابی خوب یعنی هسته بازار را تمیزتر در اختیار دارید. هنوز باید افق، تحمل افت، و سهم این لایه از کل دارایی را مشخص کنید. مکمل‌ها: صندوق یا سهام مستقیم و تنوع: سبد چندصندوقی.

چطور بدون عدد رسمی Tracking Error تصمیم بگیریم؟

خیلی از صفحات محصول ایرانی عدد استاندارد انحراف معیار فاصله را مثل صندوق‌های بزرگ جهانی چاپ نمی‌کنند. این به معنی بی‌معنا بودن مفهوم نیست. می‌توانید یک جدول ساده بسازید:

بازدهی ماهانه صندوق و شاخص مرجع را برای ۱۲ ماه کنار هم بنویسید.
هر ماه اختلاف را حساب کنید (صندوق منهای شاخص).
ببینید اختلاف‌ها حول یک عدد پایدار جمع شده‌اند یا بین مثبت و منفی بزرگ می‌پرند.
میانگین اختلاف تقریبی همان حس Tracking Difference است؛ پراکندگی‌اش حس Tracking Error.

این کار آموزشی است و جای گزارش حرفه‌ای مدیر را نمی‌گیرد، اما برای رد کردن یک نماد «قهرمان یک فصل» کافی است. اگر داده‌ها در FinAI به‌صورت چندبازه در دسترس‌اند، حداقل همان چندبازه را با شاخص مرجع امیدنامه — نه شاخص دلخواه تلگرام — مقایسه کنید.

خطای ردیابی و هزینه؛ دو اهرم جدا

کارمزد بالاتر معمولاً Tracking Difference منفی پایدار می‌سازد (عقب‌ماندگی تقریباً ثابت). اما Tracking Error بالا می‌تواند حتی در صندوق ارزان هم ظاهر شود اگر نمونه‌برداری ضعیف، نقد زیاد، یا انحراف وزن صنایع زیاد باشد. پس «ارزان‌ترین» لزوماً «نزدیک‌ترین به شاخص» نیست. برعکس، صندوق کمی گران‌تر با اجرای تمیزتر ممکن است فاصله پایدارتر و قابل‌فهم‌تری داشته باشد.

برای خریدار هسته شاخصی، ترکیب این سه را ببینید: هزینه، پایداری فاصله از شاخص، و در ETF فاصله قیمت از NAV. نادیده گرفتن هر کدام، کیفیت وعده را ناقص می‌کند.

جمع‌بندی

خطای ردیابی زبان کیفیت صندوق شاخصی است: چقدر شبیه وعده‌اش به شاخص رفتار کرده. در FinAI چند هم‌مرجع را با بازدهی چندبازه، هزینه و فاصله از NAV مقایسه کنید؛ پایداری فاصله را به قهرمانی یک فصل ترجیح دهید. این متن توصیه خرید نماد مشخص نیست — چارچوب سنجش وعده «شاخصی بودن» است.

سوالات متداول

Tracking Error با اختلاف بازدهی یکی است؟

نه لزوماً. اختلاف بازدهی (Tracking Difference) فاصله تجمعی است؛ Tracking Error معمولاً نوسان آن فاصله در طول زمان را می‌سنجد.

خطای ردیابی صفر یعنی چه؟

در عمل تقریباً رخ نمی‌دهد. هدف «کم و پایدار» است نه صفر مطلق.

اگر صندوق از شاخص جلو بزند بد است؟

برای محصول شاخصی، جلو زدن مداوم می‌تواند نشانه انحراف از سیاست پیروی باشد؛ باید علت را بفهمید.

حباب ETF همان خطای ردیابی است؟

خیر، پدیده جداست؛ ولی روی بازدهی خریدار اثر می‌گذارد و باید جدا چک شود.

از کجا شروع به مقایسه کنم؟

از ابزار مقایسه FinAI با چند صندوق هم‌شاخص و خواندن شاخص مرجع امیدنامه.

آیا کارمزد بالاتر همیشه خطای ردیابی بدتر می‌سازد؟

اغلب فشار نزولی روی بازدهی می‌گذارد، اما نقدشوندگی و نمونه‌برداری هم نقش دارند؛ فقط به یک عدد کارمزد اکتفا نکنید.