اسپرد خرید و فروش
اختلاف نرخ خرید و فروش به تومان و درصد؛ هزینهٔ نهان یک رفت‌وبرگشت.
دو قیمت مثبت وارد کنید؛ نرخ فروش کمتر از نرخ خرید نباشد.
مرتبط
هر تابلوی نرخ دو عدد کنار هم دارد، یکی «خرید» و یکی «فروش». فاصلهٔ میان این دو، که اسپرد نامیده می‌شود، تنها هزینه‌ای است که هیچ‌جا به اسم هزینه نوشته نشده است. نه کارمزد است، نه مالیات، و نه اجرت. در صورت‌حساب هم دیده نمی‌شود، چون وقتی شما می‌خرید همان قیمت بالاتر را پرداخته‌اید و وقتی می‌فروشید قیمت پایین‌تر را گرفته‌اید. فقط وقتی دو معاملهٔ پشت‌سر هم را کنار هم بگذارید، آن فاصله خودش را نشان می‌دهد. این صفحه ابزاری را توضیح می‌دهد که از دو نرخ تابلو شروع می‌کند و می‌گوید برای رفت‌وبرگشت چقدر از پول‌تان کم می‌شود، چه مدت باید دارایی را نگه دارید تا فاصله جبران شود، و چرا درصد اسپرد را نباید با درصد رشد قیمت خلط کرد.
ابزار قیمت زنده نمی‌خواند. دو عدد را شما از تابلوی همان لحظه برمی‌دارید: بالاتر، و پایین‌تر. اگر نرخ‌ها را از صفحهٔ طلا، تابلوی سکه یا رمزارز می‌خوانید، نرخی را وارد کنید که واقعاً می‌توانید با آن معامله کنید، نه میانگین.
خرید و فروش از چشم چه کسی؟
اولین سردرگمی دربارهٔ جهت است. روی تابلوی بیشتر صرافی‌ها و طلافروشی‌ها، «نرخ خرید» قیمتی است که خود دفتر از شما می‌خرد، و «نرخ فروش» قیمتی است که به شما می‌فروشد. پس اگر دلار را در تابلو با ۹۸ و ۱۰۰ هزار می‌بینید، شما اگر دلار بخواهید باید ۱۰۰ هزار بپردازید و اگر دلار داشته باشید و بفروشید، ۹۸ هزار می‌گیرید. در رابط بسیاری از اپلیکیشن‌ها، برچسب‌ها از نگاه کاربر نوشته می‌شود و جهت وارونه است. هر اشتباهی در این جهت، اسپرد را منفی و بی‌معنی می‌کند. ابزار برای حفظ از این خطا، دو جعبه با عنوان «قیمتی که شما می‌پردازید» و «قیمتی که شما دریافت می‌کنید» دارد و اگر دومی بالاتر از اولی باشد، حاصل را رد می‌کند. در بازار آزاد واقعی هم گاهی «آربیتراژ» دیده می‌شود، ولی در یک دفتر مشخص، کسی بالاتر از قیمت فروش خود نمی‌خرد.
درصد اسپرد، نسبت به چه عددی؟
اگر قیمت پرداختی ۱۰۰٬۰۰۰ و دریافتی ۹۸٬۰۰۰ باشد، فاصله ۲٬۰۰۰ تومان است. درصدش ۲ درصد است اگر بر قیمت پرداختی تقسیم کنید، و ۲٫۰۲ درصد اگر بر میانگین دو قیمت. تفاوت ناچیز است در اسپردهای کوچک، ولی در اسپردهای بزرگ، مثلاً ۲۰ درصد، تقسیم بر پرداختی ۲۰ درصد می‌دهد و تقسیم بر میانگین حدود ۲۲٫۲ درصد. ابزار هر دو را نشان می‌دهد و تعریف اصلی‌اش را روی قیمت پرداختی می‌گذارد، چون پرسش واقعی شما این است: از پولی که دادم، چقدر در برگشت از دست می‌رود. این همان زاویه‌ای است که در نقطهٔ سربه‌سر طلا هم از آن استفاده شد.
یک جزئیات ظریف: لازم برای جبران فاصله، رشد درصدی دریافتی نسبت به خودش است. وقتی ۱۰۰ هزار پرداخته‌اید و فقط ۹۸ هزار دریافتی دارید، قیمت دریافتی باید ۲ هزار بالا برود تا به ۱۰۰ هزار برسد، و این ۲ هزار نسبت به ۹۸ هزار حدود ۲٫۰۴ درصد است. پس «۲ درصد اسپرد» به معنای «۲ درصد رشد لازم» نیست، بلکه کمی بیشتر. در اسپردهای کوچک فرق جزئی است. در اسپرد ۱۰ درصدی، رشد لازم ۱۱٫۱ درصد و در ۳۰ درصدی حدود ۴۲٫۹ درصد است. هرچه فاصله بزرگ‌تر باشد، رشد لازم سریع‌تر از خود اسپرد افزایش می‌یابد.
مدت نگهداری، واحد اصلی مقایسه است
یک اسپرد ۲ درصدی در یک معامله خیلی گران نیست، ولی در معاملات پشت سر هم می‌تواند بسیار سنگین باشد. اگر هر هفته یک بار بخرید و بفروشید، پنجاه‌ودو بار این ۲ درصد را خرج کرده‌اید که با ضرب مرکب حدود ۶۵ درصد از سرمایه را می‌بلعد. پس اولین سؤال این نیست که «اسپرد چند درصد است؟» بلکه این است که «قصد دارم چه مدت نگه دارم؟». ابزار این را به‌شکل «هزینهٔ اسپرد در سال» تبدیل می‌کند: اگر دارایی را یک ماه نگه دارید و اسپرد ۲ درصد باشد، معادل سالانه حدود ۲۴ درصد هزینه است؛ اگر یک سال نگه دارید، همان ۲ درصد.
اگر سرمایه‌گذاری شما انتظار رشد سالانهٔ مشخصی دارد، می‌توانید مدت لازم برای جبران را حساب کنید. با رشد سالانهٔ ۳۰ درصد، رشد ماهانه حدود ۲٫۲۱ درصد است و نقطهٔ سربه‌سر برای اسپرد ۲ درصدی، حدود ۰٫۹ ماه یعنی کمی کمتر از یک ماه طول می‌کشد. با رشد سالانهٔ ۱۰ درصد، رشد ماهانه حدود ۰٫۸ درصد است و همان اسپرد حدود ۲٫۵ ماه می‌خواهد. و برای دارایی‌ای که انتظار رشدی ندارید، مثلاً ارز برای مصرف سفر که فقط تبدیل می‌شود، اسپرد یک هزینهٔ خالص است و هیچ مدتی آن را جبران نمی‌کند. این نکته برای تبدیل ارز به تومان و برگشت مهم است. اگر پول سفر را ماه‌ها زودتر دلاری می‌کنید، باید ببینید هزینهٔ اسپرد بیشتر است یا ریسک نوسان.
| فاصله از قیمت پرداختی | رشد لازم برای جبران | زمان جبران با رشد ۳۰٪ سالانه |
|---|---|---|
| ۱ درصد | حدود ۱٫۰۱ درصد | حدود ۰٫۵ ماه |
| ۲ درصد | حدود ۲٫۰۴ درصد | حدود ۰٫۹ ماه |
| ۵ درصد | حدود ۵٫۲۶ درصد | حدود ۲٫۳ ماه |
| ۱۰ درصد | حدود ۱۱٫۱ درصد | حدود ۴٫۸ ماه |
اسپرد در دارایی‌های مختلف شبیه هم نیست
در دلار و ارز، اسپرد معمولاً کم و قیمت‌ها شفاف است چون بازار عمیق و رقابتی است. در سکه، اسپرد بسته به مظنه و ساعت و شهر فرق می‌کند، و گاهی دلیل آن خود «حباب» است که قیمت قطعه را از فلز جدا می‌کند. اسپرد زمانی که حباب سنگین است، می‌تواند در یک روز پرنوسان چند برابر شود چون هیچ‌کس نمی‌خواهد با قیمت مشخص موجودی بخرد. اگر می‌خواهید بدانید چقدر از قیمت یک سکه به خود فلز برمی‌گردد، حباب سکه همان فاصله را جدا می‌کند و با اسپرد خرید و فروش یکی نیست: حباب فاصلهٔ قیمت و ارزش فلز است، اسپرد فاصلهٔ دو قیمت تابلو.
در طلای زیور، «اسپرد» عملاً شامل اجرت و سود و مالیات است و ابزار جدا دارد. در رمزارز، اسپرد دو لایه دارد: فاصلهٔ قیمت خرید و فروش در دفتر سفارش‌ها، و کارمزد معامله. یک سفارش بزرگ بازاری از سطح اول عبور می‌کند و به قیمت‌های بدتر می‌رسد، که به آن اسپرد مؤثر می‌گویند. اگر رمزارزی کم‌حجم و ایرانی باشد، فاصلهٔ دو قیمت می‌تواند چند درصد باشد، حتی اگر کارمزد معاملهٔ صرافی ناچیز به‌نظر برسد. در صندوق‌های سرمایه‌گذاری هم نوعی اسپرد وجود دارد: فاصلهٔ قیمت صدور و ابطال که در بازده از صدور و ابطال توضیح داده شده است. و برای تتر، فاصلهٔ خرید و فروش مثل ارز عمل می‌کند ولی با قیمت‌گذاری دیگری، که در تتر در برابر دلار بررسی می‌شود.
کارمزد جدا از اسپرد است
در بعضی کانال‌ها هر دو وجود دارند: قیمت تابلو یک فاصله دارد، و روی هر معامله هم یک کارمزد درصدی گرفته می‌شود. ابزار فیلد کارمزد اختیاری دارد که روی هر طرف معامله اعمال می‌شود. فرض کنید اسپرد ۲ درصد و کارمزد ۰٫۲ درصد برای هر طرف باشد. هزینهٔ کل رفت‌وبرگشت حدود ۲٫۴ درصد می‌شود، نه ۲ درصد. اگر هزینه‌ای مثل حمل یا ارسال هم هست، به مبلغ ثابت تبدیل کنید و وارد کنید. اگر مبلغ معامله کوچک باشد، هزینهٔ ثابت از اسپرد درصدی هم می‌تواند بزرگ‌تر شود: ۱۰۰ هزار تومان هزینهٔ ثابت روی یک میلیون یعنی ۱۰ درصد.
اگر حجم معامله بزرگ است، به قیمت‌های پله‌ای فکر کنید: اسپرد برای معاملهٔ ده میلیون با اسپرد برای معاملهٔ ده میلیارد یکی نیست. تابلوی عمومی معمولاً برای حجم عادی است و حجم‌های بزرگ‌تر یا قیمت دیگری می‌گیرند یا باید در چند مرحله انجام شوند. ابزار نمی‌تواند این را حدس بزند و هر دو نرخی که می‌دهید را مربوط به همان حجمی می‌داند که می‌خواهید معامله کنید.
عدد را کجا و کی بخوانید
اسپرد در طول روز یکنواخت نیست. در ساعات کم‌حجم، آخر هفته یا وقتی قیمت جهانی در حال حرکت است، دفاتر برای محافظت از خود فاصله را بازتر می‌کنند. خبرهای ناگهانی، مثل تصمیم بانک مرکزی یا نوسان بزرگ ارز، آن را بیشتر هم می‌کند. اگر نرخ را از پیام‌رسان می‌خوانید، بپرسید مربوط به چه ساعتی است. نرخ دوساعت پیش، مبنای خوبی برای تصمیم الان نیست. و دو نرخ باید از یک منبع و همان لحظه باشند: خرید از یک تابلو و فروش از تابلوی دیگر دو چیز متفاوت را مقایسه می‌کند و آن فاصله دیگر «اسپرد» نیست، بلکه ترکیب دو بازار است.
یک روش ساده برای اینکه مطمئن شوید اسپرد را درست می‌خوانید این است که یک تابلو را در دو لحظهٔ مختلف، مثلاً صبح و عصر، با هم مقایسه کنید. اگر فاصله‌ها نزدیک بودند، می‌توانید به اسپرد تکیه کنید. اگر خیلی فرق کردند، آن اسپرد پایدار نیست و برای برنامه‌ریزی باید بدترین حالت را در نظر بگیرید.
کاربرد در تصمیم‌های روزمره
سه تصمیم عملی با این ابزار آسان‌تر می‌شود. اول انتخاب بین دو فروشنده: وقتی دو جا قیمت‌های متفاوت می‌دهند، اسپرد هر دو را حساب کنید، نه فقط قیمتی که می‌پردازید، چون ممکن است یکی ارزان‌تر بفروشد و ارزان‌تر هم بخرد، یا برعکس. دوم تصمیم نگه‌داشتن یا فروش: اگر دارایی‌ای دارید و اسپرد فعلی بزرگ است، فروش در این ساعت هزینه‌ای دارد که چند ساعت بعد کمتر می‌شود، ولی ریسک قیمت هم هست. سوم مقایسهٔ دو دارایی: اگر اسپرد یکی نیم درصد و دیگری پنج درصد است، دومی باید بیشتر رشد کند تا به همان نقطه برسد. برای مقایسهٔ دو دارایی در یک بازه، مقایسهٔ ده میلیون راه کوتاهی است، ولی در آن اسپرد جداگانه وارد نمی‌شود و شما باید به قیمت مؤثر خود برسید.
اگر معاملات متعدد دارید، بهتر است کل هزینهٔ سالانه را حساب کنید. تعداد معاملات رفت‌وبرگشت در سال را در اسپرد ضرب کنید، و اگر این عدد از چند درصد گذشت، از خود بپرسید آیا رشدی که انتظار دارید جبران می‌کند یا نه. معامله‌گری که روزانه با اسپرد ۰٫۵ درصد کار می‌کند، در یک سال قریب ۲۵۰ رفت‌وبرگشت دارد و اگر هر رفت‌وبرگشت نیم درصد هزینه داشته باشد، حدود ۷۱ درصد سرمایه را فقط به اسپرد داده است. اگر آن مقدار را با نتایج واقعی‌اش مقایسه نکرده باشد، احتمالاً سود ظاهری را نمی‌بیند که هزینه خورده است.
حدود ابزار
ابزار نمی‌گوید اسپرد «خوب» است یا «بد». هیچ مرجع رسمی برای حد مجاز اسپرد در بازار آزاد ایران وجود ندارد و هر عددی که به‌عنوان استاندارد معرفی شود، حدس است. همچنین نمی‌تواند قیمت آینده یا جهت حرکت را حدس بزند. تنها کار آن تبدیل دو عدد به هزینهٔ رفت‌وبرگشت، رشد لازم و مدت جبران است. بقیه را شما باید با انتظار خود از دارایی بسنجید. اگر می‌خواهید سپرده بانکی را با یک دارایی دارای اسپرد مقایسه کنید، فراموش نکنید که سپرده اسپرد ندارد ولی نقدشوندگی‌اش محدود است، و برای دیدن سود سپرده سود روزشمار را ببینید.