بازده واحد صندوق
سود یا زیان تعداد مشخصی واحد صندوق، از قیمت ابطال یا صدور شروع تا پایان.
تعداد واحد و هر دو قیمت را مثبت وارد کنید.
مرتبط
صفحهٔ هر صندوق سرمایه‌گذاری چند عدد دارد که ظاهر مشابهی دارند ولی یک معنی ندارند: خالص ارزش دارایی، قیمت آماری، قیمت صدور، قیمت ابطال و گاهی قیمت معاملهٔ بورسی. کسی که می‌خواهد بداند «این صندوق در این مدت به من چه داد» فقط به دو تا از آن‌ها نیاز دارد: قیمتی که برای خرید واحد پرداخته یا می‌پردازد، و قیمتی که هنگام ابطال به او برمی‌گردد. این صفحه همین دو قیمت را به یک بازده تبدیل می‌کند و در عین حال می‌گوید چه چیزهایی در این دو عدد هست و چه چیزهایی نیست.
ابزار نرخ زندهٔ صندوق‌ها را از اینجا نمی‌خواند و صندوقی را پیشنهاد نمی‌کند. شما قیمت صدور روز خرید و قیمت ابطال روز فروش را از پیامک کارگزاری، پرتفوی یا صفحهٔ رسمی صندوق برمی‌دارید و وارد می‌کنید. آنچه به آن اضافه می‌کند تعداد روز، درصد سود تقسیم‌شده در صورت وجود، و نوع تبدیل به بازده سالانه است. لیست صندوق‌ها و عملکرد آن‌ها در صفحهٔ صندوق‌ها جداگانه هست و این ابزار در آن نقش ندارد.
صدور و ابطال، دو در متفاوت یک ساختمان
قیمت صدور آن است که اگر امروز از خود صندوق واحد تازه بخواهید، باید پرداخت کنید. قیمت ابطال آن است که اگر امروز واحدهای موجود را به صندوق برگردانید، دریافت می‌کنید. هر دو از ارزش خالص دارایی هر واحد می‌آیند ولی با کارمزدهای مشخص‌شده در امیدنامه متفاوت می‌شوند. ابطال معمولاً کمتر یا برابر صدور است. در بعضی صندوق‌های با درآمد ثابت این دو قیمت تقریباً یکی‌اند، و در بعضی دیگر، مثلاً صندوق‌های سهامی یا مختلط، فاصلهٔ آشکاری دارند. این فاصله ریشه‌اش در هزینه‌ای است که صندوق برای ورود یا خروج پول می‌گیرد، و چون فقط در لحظهٔ معامله پرداخت می‌شود، خرید و فروش‌های پشت سر هم بیشتر از نگهداری بلندمدت آن را حس می‌کنند.
این فاصله را جدا بخوانید. اگر قیمت صدور ۱٫۲۵۰٫۰۰۰ و قیمت ابطال همان روز ۱٫۲۴۶٫۰۰۰ باشد، شما به‌محض ورود حدود ۰٫۳۲ درصد از سرمایه را «از دست داده‌اید»، پیش از اینکه ارزش صندوق یک ریال تکان خورده باشد. اگر صندوق در یک ماه ۲ درصد ارزش خود را بالا ببرد، قیمت ابطال به حدود ۱٫۲۷۰٫۹۲۰ می‌رسد و بازدهٔ شما نسبت به قیمت خرید ۱٫۶۷ درصد است، نه ۲ درصد. تفاوت کوچک به‌نظر می‌آید، اما اگر این عدد را به یک سال برسانید و با سپرده مقایسه کنید، چند صدم درصد اختلاف ماهانه در جمع سالانه چند درصد می‌شود. ابزار دقیقاً این تفاوت را نگه می‌دارد: بازده را از قیمت صدور خریدتان تا قیمت ابطال فروشتان می‌خواند، نه از ارزش اعلام‌شدهٔ صندوق.
چرا نباید کارمزد را دوباره کم کنید
وسوسهٔ اول بیشتر کاربران این است: «بازده را حساب می‌کنم و بعد کارمزد مدیریت را هم کم می‌کنم». این کار معمولاً مضاعف‌کردن هزینه است. کارمزد مدیر، متولی، حسابرس و ضامن نقدشوندگی، به‌صورت روزانه از دارایی صندوق کم شده و پیش از اعلام ارزش هر واحد در آن لحاظ شده است. عددی که برای NAV و در پی آن برای صدور و ابطال می‌بینید، پس از کسر آن هزینه‌های جاری است. تنها هزینه‌ای که در آن نیست کارمزد صدور و ابطال است که در فاصلهٔ دو قیمت دیده می‌شود و ابزار آن را خودکار حساب می‌کند. اگر کارگزاری برای معامله از شما کارمزد جدا می‌گیرد، مثلاً در ETF که در بورس معامله می‌شود، آن هزینه بیرون این دو قیمت است و دستی باید اضافه شود.
یک موضوع مرتبط، فرق «صدور و ابطال» با «معامله در بورس» است. ETFها و بعضی صندوق‌ها علاوه بر امکان صدور و ابطال، روی تابلو هم با قیمتی معامله می‌شوند که ممکن است از NAV بالاتر یا پایین‌تر باشد. اگر شما واحد را در بورس خریده‌اید، قیمت صدور برای شما اهمیت ندارد و باید قیمت واقعی معاملهٔ خودتان را وارد کنید. اگر فقط یک سر معامله، مثلاً خرید، در بورس بوده و خروج از طریق ابطال است، دو قیمت از دو بازار مختلف می‌آیند و هیچ ضمانتی نیست که فاصله‌شان ناچیز باشد. ابزار فقط اعداد را ضرب و تقسیم می‌کند و نمی‌تواند این را تشخیص بدهد.
سه فرمول برای سه موقعیت
موقعیت ساده این است که بین خرید و ابطال هیچ سودی تقسیم نشده. فرض کنید قیمت صدور خرید ۱٫۲۵۰٫۰۰۰ و قیمت ابطال ۲۰۰ روز بعد ۱٫۴۱۲٫۰۰۰ باشد. نسبت دو قیمت ۱٫۱۲۹۶ است و بازدهٔ دوره ۱۲٫۹۶ درصد. برای سالانه‌سازی دو راه هست. راه ساده عدد را در نسبت ۳۶۵ به ۲۰۰ ضرب می‌کند و حدود ۲۳٫۶۵ درصد میدهد. راه مرکب نسبت را به توان ۳۶۵ بر ۲۰۰ می‌رساند و به حدود ۲۴٫۹ درصد می‌رسد. کدام‌یک درست‌تر است؟ اگر سود صندوق به‌صورت روزانه در قیمت واحد اضافه می‌شود و شما آن را نمی‌گیرید، یعنی خودش سرمایه‌گذاری مجدد می‌شود، روش مرکب نمایندهٔ واقعیت است. روش ساده فقط وقتی کاربرد دارد که بخواهید با سپرده‌ای مقایسه کنید که سودش را سالانه یا ماهانه می‌پردازد و ساده بیان می‌شود.
موقعیت دوم صندوقی است که سود تقسیم می‌کند. بعضی صندوق‌ها دوره‌ای بخشی از سود را به حساب سرمایه‌گذار می‌ریزند و قیمت ابطال بعد از آن به همان اندازه پایین می‌آید. اگر فقط قیمت‌های صدور و ابطال را مقایسه کنید، سود پرداخت‌شده در حساب شما را نمی‌بینید و بازده را کمتر از واقع حساب می‌کنید. فرض کنید با قیمت یک میلیون خریدید، پس از ۹۰ روز چهل هزار به ازای هر واحد تقسیم شد و در پایان ۱۸۰ روز قیمت ابطال ۱٫۱۱۰٫۰۰۰ بود. مجموع دریافتی ۱٫۱۵۰٫۰۰۰ است و بازدهٔ دوره ۱۵ درصد، حدود ۳۲٫۸ درصد در سال به روش مرکب. اگر مبلغ تقسیم‌شده را دوباره در صندوق خریده بودید (با قیمتی حدود ۱٫۰۶۰٫۰۰۰)، حدود ۱۵٫۲ درصد می‌شد. ابزار هر دو حالت را جدا دارد: «سود تقسیم‌شده بدون سرمایه‌گذاری مجدد» و «با سرمایه‌گذاری مجدد».
موقعیت سوم خرید چندمرحله‌ای است. اگر در چند تاریخ مختلف مبلغ ثابت یا متغیری وارد صندوق کرده‌اید، قیمت‌های صدور هر مرحله جدا هستند و دو عدد کافی نیست. در آن حالت باید هر مرحله جدا حساب شود یا از میانگین خرید استفاده شود؛ توضیح آن در میانگین خرید دوره‌ای آمده است. اینجا فقط یک ورود و یک خروج داریم.
روزشماری و ساعت پذیرش
تعداد روز را تقویمی بشمارید، نه روز کاری. تعطیلی آخر هفته در بازار سرمایه، ارزش صندوق‌های بدون بورس را متوقف نمی‌کند، چون محاسبهٔ سود روزانه در آن‌ها تقویمی است. اگر یک صندوق درآمد ثابت دارید که دارایی‌اش اوراق و سپرده است، سود هر روز، از جمله جمعه‌ها، در ارزش اعلامی لحاظ می‌شود. بنابراین روزشماری کاری، بازده سالانه را کمتر از واقع نشان میدهد.
مسئلهٔ دیگر «قیمت کدام روز؟» است. در بعضی صندوق‌ها درخواستی که در ساعت معین ثبت شود به قیمت همان روز، و بعد از آن ساعت به قیمت روز بعد اجرا می‌شود. گاهی تسویهٔ وجه ابطال یک تا چند روز کاری بعد است و در این فاصله پول شما سودی نمی‌گیرد. اگر قیمت ابطال را از روز ثبت درخواست وارد کنید ولی پول سه روز بعد رسیده، «بازده تا دریافت وجه» کمتر از بازده تا ثبت درخواست است. برای مقایسه با سپرده‌ای که پول در آن بدون وقفه کار می‌کند، همین چند روز را در دو طرف حساب کنید. ابزار عدد را براساس همان تعداد روزی که می‌دهید حساب می‌کند.
اگر سررسید یا مدت حداقل نگهداری در امیدنامه آمده، مثلاً کارمزد ابطال که برای ابطال زودهنگام بیشتر است، قیمت ابطال شما در آن مدت پایین‌تر است. آن وقت قیمت ابطال واقعی را از پرتفوی خودتان بخوانید، نه از صفحهٔ عمومی که برای ابطال در هر زمان یک عدد گذاشته.
مقایسه با سپرده و با خود گزارش صندوق
گزارش‌های صندوق معمولاً بازده‌هایی با پنجرهٔ ثابت می‌دهند، مثلاً یک‌ماهه، سه‌ماهه و سالانه‌شده. این اعداد از ارزش دارایی خود صندوق ساخته شده‌اند و صدور و ابطال شما را نمی‌شناسند. وقتی بازدهٔ شما از بازدهٔ اعلام‌شدهٔ صندوق کمتر است، سه دلیل دارد: فاصلهٔ صدور و ابطال، زمان واقعی ورود و خروج که با پنجرهٔ گزارش یکی نیست، و سود تقسیم‌شده که یا شمرده نشده یا دوبار شمرده شده. این ابزار می‌گذارد آن سه را از هم جدا کنید و اگر بخواهید بازدهٔ اعلام‌شدهٔ صندوق را با تجربهٔ خودتان کنار هم بگذارید، فاصله را توضیح میدهد.
برای مقایسه با سپردهٔ بانکی، دو عدد را هم‌پایه کنید. سپرده با نرخ سالانه می‌آید و اغلب روزشمار است. بازدهٔ صندوق را باید به شکل مرکب سالانه کنید تا در یک سطر قرار بگیرند. بعد از آن، هر کدام ریسک متفاوتی دارند: سود سپرده از قبل معلوم است، بازده صندوق نه. حتی اگر بازدهٔ مرکب چند ماه گذشتهٔ صندوق از سپرده بالاتر بوده، این ضمانتی برای آینده نیست. مقایسهٔ ساختاری آن دو در مقایسهٔ صندوق و سپرده هست و اینجا تکرار نمی‌شود. اگر هدف تبدیل سود روزانه به رقم سالانه است، سود روزشمار سپرده همان منطق را از سمت بانک نشان میدهد.
اشتباه‌های رایج در ورودی
خطای اول، واحد قیمت است. بعضی منابع قیمت‌ها را به ریال و بعضی به تومان می‌نویسند. اگر قیمت صدور به ریال و قیمت ابطال به تومان وارد شود، بازده «منفی ۹۰ درصد» می‌شود که بی‌معنی است. دومی خلط قیمت آماری و قیمت ابطال است. قیمت آماری معمولاً از ارزش خالص هر واحد بدون کارمزد ابطال می‌آید و بالاتر یا برابر قیمت ابطال است. اگر آن را به‌جای قیمت ابطال استفاده کنید، بازدهی بیش از واقع می‌گیرید. سومی استفاده از قیمت روز ثبت درخواست به‌جای قیمتی است که واقعاً به حساب شما نشسته؛ برای دقت، قیمتی را وارد کنید که در گزارش حساب خودتان آمده.
خطای چهارم تعداد واحد است. ابزار بازده را بر اساس قیمت هر واحد حساب می‌کند و تعداد واحد را لازم ندارد، مگر وقتی سود تقسیمی به‌صورت مبلغ کل پرداخت شده باشد و بخواهید سهم هر واحد را از آن به‌دست بیاورید. در آن حالت مبلغ را بر تعداد واحد خودتان تقسیم کنید. اگر در طول دوره واحدهای بیشتری خریده یا بخشی را ابطال کرده‌اید، تعداد تغییر کرده و باید هر بازه جدا حساب شود. خطای پنجم نادیده‌گرفتن مالیات است. بسته به نوع صندوق و رفتار سرمایه‌گذار، مالیاتی ممکن است در کار باشد که در این دو قیمت نیست. ابزار هیچ مالیاتی کم نمی‌کند و حاصل بازدهٔ پیش از مالیات است.
بازدهٔ اسمی در برابر ارزش واقعی
این بازده ریالی است. اگر در طول دوره تورم عمومی ۳۰ درصد بوده و بازده شما ۲۵ درصد، پول شما بیشتر شده ولی قدرت خریدش کمتر. محاسبهٔ بازده واقعی با تقسیم دو ضریب انجام می‌شود، نه تفریق، و ابزار فیلد اختیاری تورم دارد که درصد را از شما می‌گیرد. آن عدد را از شاخص رسمی مرکز آمار یا بانک مرکزی برای همان بازه بگیرید، نه از حس شخصی تورم خرج‌های ماهانه. حتی اگر از تورم رسمی هم ناراضی هستید، برای مقایسه با دیگر دارایی‌ها باید همان‌ها را مبنا بگیرید که برای آن‌ها هم به کار رفته است.
اگر پولی را هم‌زمان در طلا و صندوق گذاشته‌اید، مقایسهٔ بازده اسمی دو دارایی را با ابزار مقایسهٔ تاریخی انجام دهید که نرخ‌های گذشته را از شما می‌گیرد. و اگر دلیل ورود به صندوق ساختن یک پس‌انداز با هدف مشخص است، هدف پس‌انداز مبلغ و زمان لازم را میدهد.
خروجی را چطور بخوانید
بازده دوره عددی است که واقعاً اتفاق افتاده؛ بازده سالانه یک تبدیل است که مفروضش ادامهٔ همان سرعت است. بازده کوتاه‌مدت وقتی سالانه می‌شود، بزرگ‌نمایی می‌کند. ۱٫۶۷ درصد در سی روز به ۲۲٫۴ درصد در سال می‌رسد ولی این معنی نمی‌دهد که صندوق در سال آینده همین‌قدر سود میدهد. برای دوره‌های کمتر از دو ماه، به عدد سالانه نگاه نکنید و بازده دوره را بخوانید. برای دوره‌های بلندتر از یک سال، بازده مرکب سالانه کاملاً قابل فهم است چون همان مرکب‌شدن واقعی را نشان میدهد.
ابزار یک تصمیم نمی‌سازد. اگر بازده شما از سپرده بیشتر بود، می‌تواند به معنی تحمل نوسان باشد و اگر کمتر بود، می‌تواند به معنی انتخاب بد صندوق یا زمان ورود نامناسب باشد، و هیچ‌کدام را با دو قیمت نمی‌توان از هم جدا کرد. اگر قصد دارید صندوق دیگری را بررسی کنید یا معیارهای انتخاب را بخوانید، بخش صندوق‌ها نقطهٔ شروع مناسبی است.