اقساط پلکانی
قسط اول از فرمول استاندارد؛ هر چند ماه یک بار درصدی بالا میرود و وام زودتر تسویه می‌شود.
جمع بازپرداخت
۱۳۶,۸۵۱,۶۹۶ تومان
- قسط اول۳,۸۷۰,۹۷۲ تومان
- قسط آخر۱,۸۳۲,۱۸۷ تومان
- ماه‌های پرداخت۳۳ ماه
- سود پرداختی۳۶,۸۵۱,۶۹۶ تومان
مرتبط
در وام معمولی همهٔ قسط‌ها برابرند. در وام پلکانی قسط‌ها هر چند ماه یک‌بار به‌اندازهٔ درصدی ثابت بالا می‌روند، یا گاهی پایین می‌آیند. استدلال اصلی آن ساده است: درآمد بیشتر خانوارها در گذر زمان رشد می‌کند، پس چرا قسط سال اول با قسط سال سوم یکی باشد؟ اگر فردی حقوقش هر سال حدود بیست‌وچند درصد بالا میرود، قسطی که امروز سنگین است سال بعد سبک‌تر می‌شود و می‌توانیم بار را به آینده منتقل کنیم.
این روش بی‌هزینه نیست. بخشی از اصل وام را در سال‌های اول دیرتر پس می‌دهید، پس سود بیشتری می‌پردازید. ابزار این صفحه دقیقاً همین داد و ستد را حساب می‌کند: با ورود مبلغ، نرخ، مدت، دورهٔ پله و درصد رشد، قسط هر پله، جمع پرداختی، سود بیشتر نسبت به قسط ثابت و مانده بدهی را می‌دهد. برای مقایسه با حالت عادی، ماشین‌حساب قسط را کنارش بازدارید.
ورودی‌ها
مبلغ وام، نرخ سالانه و تعداد قسط همان‌هایی‌اند که در ابزارهای دیگر وارد می‌کنید. سه ورودی تازه این‌هاست. «طول هر پله» تعداد ماه‌هایی است که قسط ثابت می‌ماند، معمولاً ۶ یا ۱۲. «درصد رشد هر پله» مقدار افزایش قسط در پایان هر پله است؛ عدد منفی یعنی پلکان نزولی. و در نهایت «مبلغ بالون» (اختیاری) که یک پرداخت بزرگ در پایان دوره است. ابزار نخست قسط پلهٔ اول را طوری حساب می‌کند که ارزش فعلی همهٔ قسط‌ها دقیقاً برابر مبلغ وام شود، و بعد پله‌های بعدی را می‌سازد.
مثال: صد میلیون، ۲۳ درصد، سی‌وشش ماه
وامی را در نظر بگیرید با همین مشخصات. اگر قسط ثابت باشد، ماهی حدود ۳٫۸۷ میلیون تومان است، جمع پرداختی ۱۳۹٫۳۵ میلیون و سود ۳۹٫۳۵ میلیون. حال پله‌های سالانه با چهار درصد رشد متفاوت را ببینید. اعداد به میلیون تومان‌اند.
| رشد سالانه | سال اول | سال دوم | سال سوم | جمع پرداختی | سود کل |
|---|---|---|---|---|---|
| ۰ (قسط ثابت) | ۳٫۸۷ | ۳٫۸۷ | ۳٫۸۷ | ۱۳۹٫۳۵ | ۳۹٫۳۵ |
| ۱۰٪ | ۳٫۵۶ | ۳٫۹۲ | ۴٫۳۱ | ۱۴۱٫۳۸ | ۴۱٫۳۸ |
| ۱۵٪ | ۳٫۴۲ | ۳٫۹۳ | ۴٫۵۲ | ۱۴۲٫۳۳ | ۴۲٫۳۳ |
| ۲۰٪ | ۳٫۲۸ | ۳٫۹۴ | ۴٫۷۲ | ۱۴۳٫۲۵ | ۴۳٫۲۵ |
| ۳۰٪ | ۳٫۰۳ | ۳٫۹۴ | ۵٫۱۲ | ۱۴۴٫۹۹ | ۴۴٫۹۹ |
برای هر درصد رشد، قسط سال اول پایینتر و قسط سال آخر بالاتر از حالت ثابت است. قسط سال دوم تقریباً همیشه کنار قسط ثابت می‌ماند، چون وسط طیف است. هزینه هم یکنواخت بالا میرود: با پلهٔ بیست درصدی، قسط سال اول ۱۵ درصد کمتر از حالت ثابت می‌شود (۳٫۲۸ در برابر ۳٫۸۷)، ولی ۳٫۹ میلیون تومان سود بیشتر می‌پردازید. به عبارت دیگر برای هر هزار تومان کاهش قسط ماهانه در سال اول، حدود ۶٫۶ هزار تومان در طول وام هزینه می‌دهید.
مانده بدهی کند‌تر کم می‌شود
قسط اول کمتر یعنی اصل کمتری پس داده می‌شود. در پلهٔ ۲۰ درصدی، قسط اول ۳٫۲۸ میلیون است و سود ماه اول ۱٫۹۲ میلیون؛ پس فقط ۱٫۳۶ میلیون به اصل می‌رسد، در برابر ۱٫۹۵ میلیون در حالت ثابت. مانده بدهی در این وضعیت چنین است:
| زمان | مانده با قسط ثابت | مانده با پلهٔ ۲۰٪ |
|---|---|---|
| پایان ماه ۱۲ | ۷۳٫۹ میلیون | ۸۱٫۸ میلیون |
| پایان ماه ۲۴ | ۴۱٫۲ میلیون | ۵۰٫۲ میلیون |
| پایان ماه ۳۶ | ۰ | ۰ |
در ماه ۱۲ حدود هشت میلیون تومان بیشتر بدهکارید، و در ماه ۲۴ حدود ۹ میلیون. این اهمیت دارد اگر خطر ازدست‌رفتن درآمد را در نظر بگیرید یا بخواهید وثیقه را زودتر آزاد کنید. وام پلکانی بیشتر از وام عادی در معرض این مشکل است که مانده بدهی از ارزش دارایی خریداری‌شده بیشتر شود، به‌خصوص برای کالایی که قیمتش با زمان کم می‌شود، مثل خودرو دست‌دوم. اگر قصد فروش زودهنگام دارید، پلکانی گزینهٔ بدی است.
چه کسی از پلکان سود می‌برد
پلکان صعودی وقتی منطقی است که سه شرط برقرار باشد. اول، درآمد شما قابل پیش‌بینی بالا میرود: مثلاً حقوق مبتنی بر پایهٔ سالانه، پایان دورهٔ آزمایشی، یا کسب‌وکاری در حال رشد. دوم، قسط اول برای شما واقعاً مشکل است و اگر قسط ثابت بگیرید وام را نمی‌توانید بگیرید یا مجبورید مدت را خیلی طولانی کنید. سوم، رشد قسط را تا حد زیادی در جدول درآمدی خودتان دیده‌اید. فرض کنید حقوق ماهانه ۱۵ میلیون است و هر سال ۲۵ درصد رشد می‌کند. نسبت قسط به درآمد در وام ثابت این‌طور می‌شود:
| سال | نسبت با قسط ثابت | نسبت با پلهٔ ۲۰٪ |
|---|---|---|
| اول | ۲۵٫۸٪ | ۲۱٫۹٪ |
| دوم | ۲۰٫۶٪ | ۲۱٫۰٪ |
| سوم | ۱۶٫۵٪ | ۲۰٫۱٪ |
وام ثابت در سال اول سنگین‌تر است و در سال سوم خیلی سبک‌تر؛ وام پلکانی بار را تقریباً یکنواخت نگه می‌دارد، حدود ۲۰ تا ۲۲ درصد درآمد. اگر هدف شما همین یکنواختی نسبت است، پلکان دقیقاً کار درستی انجام می‌دهد. اگر رشد درآمد فقط ۱۰ درصد باشد، همان پلهٔ ۲۰ درصدی در سال سوم نسبت را بالا می‌برد و دیگر منطقی نیست. قانون ساده: درصد رشد پله را کمی کمتر از رشد قابل اتکای درآمد انتخاب کنید، نه بیشتر. برای تعیین سقف قسط از درآمد، محاسبهٔ مبلغ وام از روی قسط را ببینید.
پلکان نزولی؛ کمتر شناخته‌شده، گاهی بهتر
اگر پله منفی باشد، قسط‌ها کم می‌شوند. با پلهٔ منفی ۱۵ درصد در همان وام، قسط سال اول ۴٫۴۱ میلیون، سال دوم ۳٫۷۵ و سال سوم ۳٫۱۸ میلیون است؛ سود کل حدود ۳۶ میلیون، یعنی ۳٫۳ میلیون کمتر از حالت ثابت. نزولی دو کاربرد دارد: کسی که درآمدش در ابتدا بالاست و انتظار دارد کاهش یابد (مثلاً قراردادهای پروژه‌ای)، و کسی که اصل را می‌خواهد سریع‌تر پس بدهد و ریسک مانده‌ی بالا را نمی‌پسندد. هزینه‌اش فشار اولیهٔ بیشتر است: قسط اول ۴٫۴۱ میلیون در برابر ۳٫۸۷ در حالت ثابت.
پله‌های کوتاه‌تر و پله‌های بلندتر
طول پله اثر دارد. پله‌های ششماهه آرام‌تر ولی بیشتر بالا می‌روند؛ پله‌های دوازده‌ماهه کمتر و شدیدتر. برای وام ۲۴ماهه با پله‌های ششماهه و ده درصد رشد، قسط اول حدود ۴٫۵۸ میلیون است و قسط آخر ۶٫۰۹ میلیون؛ سود کل ۲۷٫۴ میلیون، در برابر ۲۵٫۷ میلیون وام ثابت. هزینه‌ی اضافه ۱٫۷ میلیون است ولی قسط اول ۱۲ درصد کمتر است (۴٫۵۸ در برابر ۵٫۲۴). در عوض، با پله‌های ششماهه هر شش ماه یک بار باید جهش قسط را تحمل کنید، و اگر درآمدتان سالی یک بار تعدیل می‌شود این جهش‌ها به‌موقع جبران نمی‌شوند. بیشتر قراردادهای واقعی از پله‌های دوازده‌ماهه استفاده می‌کنند، چون با دورهٔ تعدیل حقوق و دستمزد همخوان است.
بالون در پایان؛ نسخهٔ افراطی
اگر به جای رشد قسط‌ها، بخشی از اصل را به پایان دوره بسپارید، به قراردادهای بالون می‌رسید. در همان وام ۳۶ماهه، اگر ۳۰ میلیون تومان آخر دوره پرداخت شود، قسط ماهانه ۳٫۲۸ میلیون می‌شود (در برابر ۳٫۸۷)، ولی جمع سود و بالون به ۴۸٫۲ میلیون تومان می‌رسد. یعنی نزدیک ۹ میلیون سود بیشتر از وام ثابت. ریسک اصلی روشن است: در ماه آخر باید ۳۰ میلیون نقد داشته باشید یا بتوانید آن را تمدید کنید، و تمدید تضمینی ندارد. در ایران بالون در وام‌های بانکی خرد رایج نیست، ولی در برخی قراردادهای فروش اقساطی دارایی‌های بزرگ دیده می‌شود. اگر پیشنهادی با «آخرین قسط درشت» دریافت کردید، حتماً مبلغ بالون را جداگانه در ابزار وارد کنید.
خطر قسط کمتر از سود ماهانه
حد پایین قسط اول را هم باید بدانید: قسط باید دست‌کم برابر سود ماهانهٔ مانده باشد. برای وام صد میلیونی با ۲۳ درصد، سود ماه اول ۱٫۹۲ میلیون است. اگر قسط اول کمتر از این باشد، اصل وام کم نمی‌شود، بلکه بزرگ‌تر می‌شود؛ پدیده‌ای که «استهلاک منفی» نام دارد و ابزار آن را هشدار می‌دهد. در عمل با پله‌های معمول چنین اتفاقی نمی‌افتد: حتی پلهٔ ۳۰ درصد قسط اول ۳٫۰۳ میلیون ایجاد می‌کند که از ۱٫۹۲ بسیار بیشتر است. ولی اگر مدت را خیلی بلند و رشد را خیلی شدید بگیرید، این شرط شکسته می‌شود و ابزار پیام می‌دهد.
چند نکتهٔ عملی دربارهٔ قرارداد
- مشخص بودن جدول: جدول اقساط پلکانی باید کامل و کتبی باشد. ایرادی که زیاد دیده می‌شود، اعلام فقط قسط پلهٔ اول در تبلیغ است.
- تعدیل با نرخ ثابت یا شاخص: برخی طرح‌ها قسط را بر مبنای شاخص تورم یا دستمزد تنظیم می‌کنند. در این حالت جدول قابل پیش‌بینی نیست و نتایج ابزار فقط تخمین است.
- تسویهٔ زودتر: مانده بدهی در پلکان از وام ثابت بالاتر است، پس هزینهٔ تسویه هم بیشتر می‌شود. برای تحلیل بیشتر، جدول بازپرداخت را ببینید.
- بیمه و کارمزد: اگر قسط پلکانی با کارمزد و مسدودی همراه است، نرخ مؤثر را از روی جریان واقعی بسنجید.
مقایسه با راه‌حل‌های جایگزین
اگر مشکل شما قسط بالای ماه اول است، چند جایگزین دارید و باید با پلکان مقایسه شوند. راه اول افزایش مدت است: وام ۳۶ماهه را به ۴۸ ماه ببرید. قسط به ۳٫۲۱ میلیون می‌رسد و سود کل از ۳۹٫۴ به حدود ۵۴ میلیون؛ در حالی که پلهٔ ۲۰ درصدی با قسط اول ۳٫۲۸ میلیون فقط ۴۳٫۳ میلیون سود دارد. راه دوم کم کردن مبلغ وام و تأمین بقیه از پس‌انداز است. راه سوم دورهٔ تنفس چند ماهه است که فقط سود می‌پردازید. و راه چهارم همین پلکان. پلکان معمولاً ارزان‌تر از افزایش مدت است، چون فقط در ابتدای وام اصل را دیرتر می‌دهید، ولی خطر درآمد را بیشتر می‌کند. برای اینکه ببینید کدام راه‌حل بیشتر به نفع شماست، همه را در مقایسهٔ چند وام وارد کنید و با نرخ مرجع خودتان بسنجید.
نمونه‌ای از ریسک: درآمد کمتر از انتظار
فرض کنید پلهٔ ۲۰ درصدی را بر اساس رشد ۲۵ درصدی درآمد انتخاب کردید، ولی در عمل درآمد فقط ۸ درصد بالا رفت. با حقوق اولیهٔ ۱۵ میلیون، در سال سوم درآمد ۱۷٫۵ میلیون است و قسط ۴٫۷۲ میلیون، یعنی ۲۷ درصد از درآمد؛ بیش از قسط ثابت در همان وضعیت (۳٫۸۷ میلیون یعنی ۲۲ درصد). پس پلکان وقتی درآمد رشد نکند، ضعیف‌تر از قسط ثابت است. هر کس این وام را بگیرد باید سناریوی منفی را هم آزمایش کند: درصد رشد درآمد را نصف وارد کنید و ببینید نسبت قسط به درآمد کجا می‌رسد.
ملاحظات ایران
در ایران رشد اسمی دستمزد ارتباط تنگاتنگی با تورم و مصوبهٔ سالانهٔ حداقل دستمزد دارد، و در سال‌های تورم بالا، درآمد اسمی بیشتر از واقعی بالا میرود. همین است که پلکان را برای برخی خانوارها منطقی می‌کند: حتی اگر قدرت خرید ثابت بماند، قسط اسمی بالارونده نسبت به درآمد اسمی بالارونده سبک‌تر می‌شود. ولی این همیشه تضمین‌شده نیست؛ به‌ویژه برای مشاغل آزاد. شایسته است که نرخ رشد را بر اساس سابقه‌ی درآمد خودتان بسنجید نه عدد کلی اقتصاد. برای فهم بهتر نرخ‌های وام در سال جاری، نرخ سود وام بانکی و برای شیوهٔ تأمین قسط، تأمین قسط وام را بخوانید.
این ابزار برای محاسبه است و توصیه نمی‌کند. شرایط واقعی هر طرح را از بانک یا فروشنده بگیرید و جدول کامل اقساط را قبل از امضا بخواهید.