مقایسه چند وام
قسط و جمع سود چند پیشنهاد وام را کنار هم می‌گذارد.
ردیف سوم اختیاری است؛ مبلغ را خالی بگذارید تا حذف شود.
وام الف · کمترین جمع بازپرداخت
قسط ماهانه
۵,۲۳۷,۳۳۱ تومان
- جمع بازپرداخت۱۲۵,۶۹۵,۹۳۴ تومان
- سهم سود۲۵,۶۹۵,۹۳۴ تومان
وام ب
قسط ماهانه
۳,۶۱۵,۲۴۰ تومان
- جمع بازپرداخت۱۳۰,۱۴۸,۶۲۴ تومان
- سهم سود۳۰,۱۴۸,۶۲۴ تومان
مرتبط
وقتی سه پیشنهاد وام دارید، سه ستون روی میز است که هر کدام یک عدد را برجسته کرده: یکی نرخ پایین، یکی قسط کم، یکی جمع پرداختی کوچک. انتخاب بر اساس هر کدام از این‌ها به نتیجهٔ متفاوتی می‌رسد و هیچ‌کدام تنها نیست. این ابزار برای همین ساخته شده که چند پیشنهاد را در یک چارچوب مشترک بسنجد: همه برای یک مبلغ «خالص در دست»، با هزینه‌های جانبی، و با یک نرخ مرجع مشترک که ارزش زمان پول را نشان می‌دهد.
اگر فقط یک وام دارید و می‌خواهید قسطش را بدانید، ماشین‌حساب قسط بهتر است. اگر یک وام با کارمزد و مسدودی دارید و نرخ واقعی‌اش را می‌خواهید، نرخ مؤثر وام کافی است. اینجا مقایسه است: بیش از یک گزینه، و سؤال «کدام» نه «چقدر».
ابزار چه می‌خواهد
بالای فرم دو عدد مشترک وجود دارد: پولی که واقعاً لازم دارید (مبلغ خالص) و نرخ مرجع سالانه. نرخ مرجع هزینهٔ فرصت پول شماست؛ یعنی اگر پول را قرض نمی‌گرفتید و در بهترین جایگزین در دسترس نگه می‌داشتید، سالانه چه سودی می‌گرفتید. بیشتر مردم نرخ سپردهٔ بانکی خود را وارد می‌کنند. پس از آن تا چهار ستون پیشنهاد دارید. هر ستون: نام، نرخ، تعداد قسط، کارمزد یک‌باره (درصد)، مسدودی (درصد) و سود احتمالی آن، و بیمه. ابزار برای هر ستون مبلغ اسمی وام را طوری حساب می‌کند که پس از کسر هزینه‌ها و مسدودی همان مبلغ خالص دست شما برسد. این گام مهم است: بدون آن، وام با مسدودی بیست درصدی که صد میلیون اسمی دارد، با وام بدون مسدودی صد میلیونی مقایسه میشود در حالی که یکی هشتاد میلیون به شما می‌دهد.
پنج پیشنهاد برای صد میلیون تومان پول در دست
فرض کنید به صد میلیون تومان نقد نیاز دارید و پنج راه جلوی شماست. همه را با نرخ مرجع ۲۳ درصد سنجیده‌ایم. (الف) وام بانکی با نرخ ۲۳ درصد، ۲۴ قسط و یک درصد کارمزد. (ب) قرض‌الحسنه با کارمزد ۴ درصد، ۳۶ قسط، بیست درصد مسدودی بدون سود و یک درصد هزینه. (پ) خرید اقساطی کالایی که قیمت نقدش ۱۰۰ میلیون است و فروشنده ۲۴ قسط با جمع ۱۴۲ میلیون پیشنهاد می‌کند. (ت) وام کوتاه‌مدت تجاری با ۲۸ درصد، دوازده قسط و دو درصد کارمزد. (ث) طرح ۱۸ درصدی، ۳۶ قسط، نیم درصد کارمزد و ده درصد مسدودی که سالانه ده درصد سود ساده می‌دهد.
| پیشنهاد | وام اسمی (میلیون) | قسط ماهانه (میلیون) | جمع خالص پرداختی (میلیون) | نرخ اسمی مؤثر | ارزش فعلی پرداخت‌ها در ۲۳٪ (میلیون) |
|---|---|---|---|---|---|
| الف) بانکی ۲۳٪، ۲۴ ماه | ۱۰۱٫۰ | ۵٫۲۹ | ۱۲۷٫۰ | ۲۴٫۱٪ | ۱۰۱٫۰ |
| ب) قرض‌الحسنه با مسدودی | ۱۲۶٫۶ | ۳٫۷۴ | ۱۰۹٫۲ | ۷٫۴٪ | ۸۳٫۸ |
| پ) خرید اقساطی کالا | ۱۰۰٫۰ | ۵٫۹۲ | ۱۴۲٫۰ | ۳۶٫۲٪ | ۱۱۳٫۰ |
| ت) تجاری ۲۸٪، ۱۲ ماه | ۱۰۲٫۰ | ۹٫۸۵ | ۱۱۸٫۲ | ۳۲٫۰٪ | ۱۰۴٫۷ |
| ث) ۱۸٪ با مسدودی سودده | ۱۱۱٫۷ | ۴٫۰۴ | ۱۳۰٫۹ | ۲۰٫۵٪ | ۹۷٫۰ |
در ستون «جمع خالص پرداختی» برای آن‌ها که مسدودی دارند، مبلغ آزادشده در پایان از جمع قسط‌ها کم شده است؛ مثلاً در حالت ب، جمع قسط‌ها ۱۳۴٫۵ میلیون است و ۲۵٫۳ میلیون مسدودی در پایان برمی‌گردد.
چهار معیار، چهار رتبه‌بندی
جدول بالا نشان می‌دهد چرا نگاه به یک ستون گمراه‌کننده است. بر اساس قسط ماهانه، کم‌فشارترین گزینه ب است (۳٫۷ میلیون) و فشارآورترین ت (۹٫۸ میلیون). بر اساس جمع پرداختی، ب پایین‌ترین است و خرید اقساطی پ بالاترین. بر اساس نرخ مؤثر، باز هم ب پایین‌ترین است و پ بالاترین، ولی ترتیب میانه فرق می‌کند: ث (۲۰٫۵) از الف (۲۴٫۱) ارزان‌تر است، با آنکه جمع پرداختی ث (۱۳۰٫۹) از الف (۱۲۷٫۰) بیشتر است. این تناقض ظاهری است: ث سه سال طول می‌کشد و الف دو سال؛ هزینه روی سال سوم هم پخش میشود و نرخ سالانه پایین می‌ماند، حتی اگر عدد کل بزرگ‌تر باشد.
جالب‌تر حالت ت است. وام دوازده‌ماههٔ ۲۸ درصدی با جمع پرداختی ۱۱۸٫۲ میلیون از وام‌های الف (۱۲۷) و ث (۱۳۰٫۹) «کم‌هزینه‌تر» به نظر می‌رسد؛ ولی نرخ مؤثرش ۳۲ درصد است و از هر دو گران‌تر. دلیل ساده است: مدتش کوتاه است و اصل پول سریع‌تر برمی‌گردد. جمع پرداختی بین وام‌هایی با مدت متفاوت معیار منصفانه‌ای نیست؛ فقط وقتی معنی دارد که مدت‌ها یکسان باشند. برای کسی که پول را فقط چند ماه لازم دارد، ت همان‌قدر که گران است کوتاه هم هست؛ برای کسی که نیازش دوساله است، ت اصلاً جواب نیاز او نیست.
ستون آخر، ارزش فعلی پرداخت‌ها، همهٔ این‌ها را در یک عدد می‌گذارد: هر قسط را با نرخ مرجع به امروز می‌آورد و جمع می‌زند. هر چه این عدد پایین‌تر باشد، برای یک مبلغ دریافتی یکسان، هزینهٔ شما کمتر است. در این مثال رتبه از ارزان به گران این است: ب، ث، الف، ت، پ.
نرخ مرجع را چطور انتخاب کنیم
رتبه‌بندی ارزش فعلی به نرخ مرجع حساس است. اگر نرخ مرجع شما به‌جای ۲۳ درصد، ۱۰ درصد باشد، ارزش فعلی ت به ۱۱۲٫۰ می‌رسد و از الف (۱۱۴٫۶) و ث (۱۱۴٫۴) ارزان‌تر میشود. یعنی هرچه بازده جایگزین شما کمتر باشد، تفاوت زمانی پرداخت‌ها کم‌اهمیت‌تر میشود و جمع کل پرداختی بیشتر خودنمایی می‌کند. برعکس، اگر بازدهٔ مرجع شما بالا باشد، وام‌های بلندمدت جذاب‌ترند. سه انتخاب معقول برای نرخ مرجع وجود دارد:
- نرخ سپردهٔ بانکی که پولتان را در آن می‌گذارید، از جدول سود بانک‌ها یا از حساب خودتان.
- بازدهٔ صندوق درآمد ثابت، اگر پول را به‌جای سپردهٔ بانکی در آن نگه می‌دارید.
- نرخ بدهی دیگری که دارید و می‌توانید با پول آزادشده تسویه کنید. اغلب بالاترین و مهم‌ترین مرجع همین است.
اگر مطمئن نیستید، ابزار را با دو نرخ مرجع اجرا کنید. اگر رتبهٔ اول تغییر نکرد، تصمیم مقاوم است؛ اگر عوض شد، باید دقیق‌تر دربارهٔ آیندهٔ نرخ‌ها فکر کنید.
چرا ب همیشه برنده نیست
در مثال ما قرض‌الحسنه با مسدودی در همهٔ معیارهای عددی برنده است، ولی سه چیز در عدد دیده نمی‌شود. نخست، ظرفیت: ممکن است بانک فقط وام کوچک‌تری به شما بدهد که با سقف قرض‌الحسنه جور نمی‌شود. اگر سقف ۱۰۰ میلیون است ولی برای رسیدن به صد میلیون خالص ۱۲۶٫۶ میلیون اسمی لازم دارید، ب عملاً در دسترس نیست. دوم، نقدینگی: ۲۵٫۳ میلیون سه سال مسدود می‌ماند و اگر فردا به پولتان نیاز پیدا کنید در دسترس نخواهد بود. سوم، زمان: وام‌های ارزان معمولاً صف دارند. وامی که شش ماه دیگر تصویب میشود، برای نیاز فوری راه‌حل نیست. به همین دلیل مقایسهٔ عددی فقط نیمی از مسئله است و نیم دیگر ویژگی‌های غیرمالی پیشنهاد است.
ویژگی‌های غیرمالی که باید جداگانه بسنجید
| ویژگی | چه می‌پرسید | چرا مهم است |
|---|---|---|
| سرعت تأمین | از درخواست تا واریز چند روز یا هفته؟ | نیاز فوری با صف طولانی جور نمی‌شود |
| ضمانت و وثیقه | ضامن، سفته یا سند؟ و چه کسانی درگیر می‌شوند؟ | ضامن گرفتن هزینهٔ اجتماعی دارد و وثیقهٔ سنگین‌تر انعطاف شما را کم می‌کند |
| تسویهٔ زودتر | تخفیف سود یا جریمه؟ کتبی؟ | اگر پولی به دستتان رسید، وام گران را زودتر ببندید |
| جریمهٔ دیرکرد | چند درصد بالاتر از نرخ قرارداد؟ | درآمد نامنظم، ریسک تأخیر را بالا می‌برد |
| سقف و تعهد دیگر | آیا وام دیگری شما را از وام جدید محروم می‌کند؟ | گاهی گرفتن یک وام، دروازهٔ وام بعدی را می‌بندد |
قیمت نقد و قیمت اقساط فروشگاه
پیشنهاد پ نمونهٔ رایج خرید اقساطی است: فروشگاه به‌جای وام، کالا را با افزایش قیمت به اقساط می‌فروشد. وقتی ۱۰۰ میلیون نقد را با ۲۴ قسط به جمع ۱۴۲ میلیون عوض می‌کنید، نرخ اسمی مؤثر ۳۶ درصد است. اگر فروشگاه قیمت نقد را ۹۰ میلیون بداند، همان ۱۴۲ میلیون اقساطی نرخ ۴۸ درصد میشود؛ و اگر ۹۵ میلیون باشد، حدود ۴۲ درصد. هر چه فروشنده تخفیف نقدی بیشتری بدهد، نرخ ضمنی اقساط بالاتر است. بنابراین قبل از هر خرید اقساطی بپرسید قیمت نقد چند است و آن را به‌عنوان «پول در دست» وارد کنید. این روش را در مقاله وام نقدی یا خرید اقساطی هم دیده‌اید؛ این ابزار آن را به عدد تبدیل می‌کند.
ترکیب چند وام
گاهی تصمیم «کدام» نیست، «کدام ترکیب» است: بخشی از مبلغ از قرض‌الحسنه و بخشی از وام معمولی. ابزار مستقیم ترکیب نمی‌کند؛ ولی می‌توانید هر جزء را جداگانه وارد کنید و خروجی‌ها را جمع بزنید. قاعدهٔ عملی این است که اول ارزان‌ترین وام را تا سقفش بگیرید و فقط مابقی را از منبع گران‌تر. در ترکیب هم مسدودی و کارمزد را جدا برای هر جزء ثبت کنید و دوباره مطمئن شوید پول خالص مجموع به نیاز شما می‌رسد.
مثال: لوازم خانه با وام یا با اقساط فروشگاه
زوج جوانی را فرض کنید که برای تجهیز خانه صد میلیون نیاز دارند و بین یک وام ۲۳ درصدی دوساله و خرید اقساطی همان لوازم از فروشگاه مانده‌اند. اگر لوازم را اقساطی بخرند، نرخ ضمنی ۳۶ درصد را می‌پردازند. اگر وام ۲۳ درصدی بگیرند و نقد بخرند، نرخ مؤثر حدود ۲۴ درصد می‌ماند و حتی با یک درصد کارمزد از اقساط فروشگاه بسیار ارزان‌تر است. ابزار این مقایسه را در چند ثانیه نشان می‌دهد، ولی عاملی که ابزار نمی‌داند این است که وام بانکی هفته‌ها طول می‌کشد. در چنین حالتی می‌توانند خرید را عقب بیندازند، یا اگر زمان مهم‌تر است، تفاوت هزینه را آگاهانه بپذیرند.
دام‌های مقایسه
- مقایسهٔ مبلغ اسمی: وام‌هایی با مسدودی را باید برای همان پول خالص بسنجید.
- مقایسهٔ جمع پرداختی بین مدت‌های متفاوت: گمراه‌کننده است، مگر با ارزش فعلی همراه شود.
- فراموش کردن بیمه: بیمهٔ اجباری بخشی از هزینه است حتی اگر در برگهٔ اصلی نیاید.
- یکسان گرفتن نرخ و کارمزد: در قرض‌الحسنه عدد چهار درصد کارمزد است و ممکن است روش محاسبه‌اش با سود وام عادی متفاوت باشد؛ طبق متن قرارداد وارد کنید.
- نادیده گرفتن تورم: نرخ اسمی ۳۰ درصد با تورم ۴۰ درصد، از نظر واقعی ارزان است؛ این را با نظر خودتان تعدیل کنید.
مسیر پیشنهادی استفاده
اول هر پیشنهاد را در نرخ مؤثر یا مستقیم در همین ابزار وارد کنید. بعد رتبه را با نرخ مرجع اصلی بخوانید. سپس با نرخ مرجع دوم تکرار کنید. اگر برنده عوض شد، سناریو را بیشتر بررسی کنید. اگر گزینهٔ برنده اقساط پلکانی یا مهلت تنفس دارد، آن را در اقساط پلکانی ببینید و برای خرید خانه از وام مسکن استفاده کنید. و پیش از امضا، از جدول بازپرداخت برای دیدن مانده بدهی در طول زمان کمک بگیرید. برای اینکه وام دیگر چه جایگزین‌هایی دارد، وام بدون سپرده هم مفید است.
این ابزار توصیهٔ مالی نیست. فقط محاسبهٔ شفاف است. وضعیت شما، سطح ریسک‌پذیری و دسترسی به هر طرح تصمیم نهایی را می‌سازد، و نرخ‌ها و شرایط بانک‌ها به‌سرعت عوض می‌شوند؛ پیش از تصمیم، شرایط روز را از خود بانک تأیید کنید.