حداکثر وام از درآمد

بانک قبل از تایید وام، پرونده، ضامن، سابقه و سپرده را می‌بیند و سقفی می‌دهد که گاهی با توان واقعی خانواده نمی‌خواند. قبل از آن مرحله، شما می‌توانید از درون خانه بپرسید: با درآمد پایدار این ماه، چه قسطی را بدون فشار می‌توانم بپردازم؟ و سپس: با آن قسط، در مدت و نرخی که مد نظرم است، چه مبلغ اصلی وام می‌شود؟ ماشین‌حساب حداکثر وام از درآمد همین زنجیره را اجرا می‌کند: درآمد ماهانه × درصد سهم → حداکثر قسط → حداکثر اصل با فرمول معکوس سقف از روی قسط.

تاکید مهم: این اعتبارسنجی بانک نیست. خروجی «سقف شخصی» است بر اساس فرضی که شما درصد سهم درآمد را انتخاب می‌کنید — مثلاً ۳۰٪. بانک ممکن است با همان درآمد ۵۰٪ سقف بدهد (با سپردهٔ مسدود) یا ۲۰٪ را هم رد کند (بدهی قبلی). ابزار جایگزین مشاورهٔ شعبه نیست؛ جلوگیری از درخواست وامی است که از اول قسطش با زندگی روزمره جور نیست.

زنجیرهٔ سه‌مرحله‌ای

مرحلهٔ اول: maxInstallment = درآمد × (سهم ÷ ۱۰۰). درآمد ۴۰ میلیون، سهم ۳۰٪ → قسط ۱۲ میلیون. مرحلهٔ دوم: همان ۱۲ میلیون را با نرخ سالانه (مثلاً ۲۳٪) و تعداد ماه (مثلاً ۶۰) در فرمول ارزش فعلی قسط ثابت معکوس می‌کنید → maxPrincipal. مرحلهٔ سوم (خارج از فرم): مقایسه با اقساط فعلی — اجاره، قسط ماشین، کارت اعتباری — تا ببینید ۱۲ میلیون واقعاً آزاد است یا نه.

اگر maxPrincipal را مستقیم در محاسبه قسط بگذارید، باید به همان ۱۲ میلیون برگردید. اگر برنگشت، نرخ یا مدت یا واحد پول (ریال/تومان) اشتباه است.

درآمد یعنی چه — ناخالص یا خالص؟

ابزار عدد را همان‌طور که وارد کنید می‌گیرد. برای بودجهٔ خانواده، خالصِ قابل‌اتکا منطقی‌تر است: حقوق بعد از کسر بیمه و مالیات، بدون یک‌باره‌های غیرتکراری (عیدی را میانگین ۱۲ ماه کنید اگر می‌خواهید محافظه‌کار نباشید). درآمد فصلی (کشاورزی، گردشگری) را روی ماه‌های پایین‌تر بسنجید، نه ماه اوج. اگر دو نفر کار می‌کنند، فقط درآمدی را جمع کنید که در قطع شدن یک منبع، خانواده هنوز قسط را می‌دهد — یا سهم را از ۳۰ به ۲۰ کاهش دهید.

درصد سهم؛ قانون یک‌سوم و فراتر از آن

«یک‌سوم درآمد برای اقساط» در فرهنگ مالی ایران شنیده می‌شود؛ ریشهٔ آن ساده است: دو سوم برای زندگی، پس‌انداز و شوک. اما یک‌سوم جمع همهٔ بدهی‌ها است، نه فقط وام جدید. اگر الان ۸ میلیون قسط دارید و درآمد ۳۰ میلیون است، سهم ۳۰٪ یعنی سقف کل ۹ میلیون — برای وام تازه فقط ۱ میلیون مانده، نه ۹.

• ۲۰٪: محافظه‌کار؛ فضای بیشتر برای تورم و هزینهٔ پزشکی.
• ۳۰٪: میانهٔ رایج در ماشین‌حساب‌های آموزشی.
• ۴۰٪: تهاجمی؛ فقط اگر ذخیرهٔ اضطراری و درآمد دوم پایدار دارید.
• بالای ۴۰٪: ابزار اجازه نمی‌دهد (سهم > ۱۰۰) — و از نظر بودجه هم معمولاً پرریسک است.

بانک ممکن است با DTI متفاوت عمل کند و سپردهٔ مسدود را «تضمین» بداند. شما با affordability سقف راحتی را می‌سازید، نه سقف مجوز.

نرخ و مدت؛ بدون آن‌ها سقف اصل بی‌معناست

همان قسط ۱۲ میلیون:

1. ۲۳٪، ۳۶ ماه → اصل حدود ۳۰۴ میلیون.
2. ۲۳٪، ۶۰ ماه → اصل حدود ۴۵۶ میلیون.
3. ۴٪ (قرض‌الحسنه در فرم قسط)، ۳۶ ماه → اصل بالاتر — برای مدل کارمزد ثابت دقیق‌تر قرض‌الحسنه را بزنید.
4. ۲۳٪، ۱۲ ماه → اصل حدود ۱۵۲ میلیون — مدت کوتاه، وام کمتر ولی فشار بالاتر.

پس وقتی می‌گویید «با درآمدم چقدر وام می‌شود»، حتماً بگویید «چند ماه» و «چند درصد». پیش‌فرض ۲۳٪ و ۶۰ ماه در فرم، نقطهٔ شروع است — قرارداد شما را جایگزین نمی‌کند.

تفاوت با اعتبارسنجی بانک — جدول ذهنی

affordability: فرض شخصی، بدون سپرده، بدون ضامن، بدون امتیاز بانکی. بانک: سقف محصول، مسدودی، کارمزد، بیمه، سقف طرح (ازدواج، فرزند، مسکن). ممکن است بانک ۸۰۰ میلیون پیشنهاد دهد و affordability بگوید ۴۵۰ — آن ۳۵۰ فاصله یا به مسدودی برمی‌گردد یا به ریسکی که نباید بپذیرید. قبل از امضا، قسط واقعی را در installment چک کنید و جدول را برای سال اول ببینید چقدر سود می‌رود.

سناریو: زوج جوان، درآمد ۵۵ میلیون

سهم ۲۵٪ → قسط ۱۳٫۷۵ میلیون. ۲۳٪، ۴۸ ماه → اصل حدود ۴۸۰ میلیون. اگر بانک با ۱۰۰ میلیون مسدود تا ۷۰۰ میلیون پیشنهاد دهد، affordability می‌گوید قسط راحت نزدیک ۴۸۰ است — ۲۲۰ میلیون اضافه یا باید سهم را بالا ببرید (ریسک) یا مدت را طولانی کنید (سود بیشتر). reverse ۱۳٫۷۵ در ۸۴ ماه: اصل بالاتر، قسط همان — هزینهٔ آرامش ماهانه.

چند وام هم‌زمان

ابزار فقط وام جدید را مدل می‌کند. اقساط جاری را از سهم کسر کنید: درآمد ۴۰، سهم ۳۰٪ → ۱۲ کل؛ اگر ۵ میلیون وام قبلی دارید، برای تازه ۷ بگذارید — یا سهم را طوری انتخاب کنید که ۱۲ شامل همه شود (در فرم income را virtual کم نکنید؛ mentally قسط را adjust کنید و در from-installment همان ۷ را reverse کنید).

برای تسویهٔ زودتر وام قدیمی و آزاد کردن سهم، تسویه زودهنگام مانده را نشان می‌دهد — شاید بستن وام کوچک ۲۳٪ قبل از گرفتن وام بزرگ‌تر منطقی باشد.

درآمد variable و خوداشتغالی

برای درآمد نوسان‌دار، دو روش: بدبینانه — پایین‌ترین ۶ ماه اخیر را مبنا بگذارید؛ میانگین — ۱۲ ماه را average کنید و سهم را ۲۵٪ نگه دارید. ابزار هیچ‌کدام را خودکار نمی‌کند. اگر ۶ ماه بدون درآمد محتمل است (قرارداد پروژه‌ای)، affordability با درآمد ماه جاری گمراه‌کننده است — سهم ۱۵٪ یا تأخیر در وام.

از سقف شخصی تا مذاکره با فروشنده

فروشنده می‌گوید «با ۱۰ میلیون قسط ۱۸ ماهه ۱۸۰ میلیون وام می‌گیرید». maxPrincipal خودتان را با from-installment از ۱۰ میلیون بسازید. اگر ۱۵۰ شد، ۳۰ میلیون inflated است — یا نرخ پنهان، یا کارمزد در قیمت کالا. affordability از اول جلوی ورود به چنین معامله‌ای را می‌گیرد چون قسط را از درآمد می‌سازد نه از تبلیغ فروشگاه.

مسکن، خودرو، مصرف — یک فرم، اولویت‌های مختلف

برای مسکن، مدت ۱۰–۱۵ سال و نرخ ۱۸–۲۳٪ رایج است؛ سهم ۳۰٪ روی درآمد ۲۵ میلیون → قسط ۷٫۵ میلیون — اصل ده‌ساله هنوز بزرگ است ولی با اجارهٔ فعلی مقایسه کنید: اگر اجاره ۶ میلیون است و ۷٫۵ قسط + نگهداری خانه، شاید اجاره موقت منطقی‌تر باشد.

برای خودرو، مدت ۳۶–۴۸ ماه؛ سهم بالاتر گاهی می‌گیرند چون دارایی depreciate می‌شود — ولی قسط + بیمه + سوخت را با هم ببینید.

برای مصرف (لوازم، سفر)، مدت کوتاه و سهم پایین‌تر — reverse با ۲۳٪ سریع نشان می‌دهد وام ۵۰ میلیون با ۵ میلیون قسط ۱۲ ماهه فشار زیاد دارد.

اشتباهات رایج

• درآمد ناخالص + سهم ۳۰٪ → قسطی که با حقوق واقعی نمی‌خواند.
• فراموش کردن اجاره در سهم — اجاره «بدهی» نیست ولی از همان درآمد می‌آید.
• استفاده از سقف بانک به‌عنوان هدف پس‌انداز — وام برای نیاز است نه wealth.
• مدت ۶۰ ماه در فرم ولی قرارداد ۳۶ — اصل خوش‌بینانه.
• مقایسه با قرض‌الحسنه بدون کسر کارمزد upfront از پول قابل خرج.

گام عملی قبل از درخواست وام

1. درآمد خالص ۳–۶ ماه را یادداشت کنید؛ عدد محافظه‌کار انتخاب کنید.
2. جمع اقساط فعلی را از سهم یک‌سوم (یا هدف خودتان) کم کنید.
3. در affordability درآمد و سهم و نرخ/مدت واقعی را بزنید → maxPrincipal.
4. maxPrincipal را در installment → قسط؛ با برگهٔ بانک تطبیق.
5. اگر قسط بانک بالاتر بود، یا مبلغ را کم کنید یا مدت را — یا از وام صرف‌نظر.

شفافیت محدودیت ابزار

تورم، بیکاری، هزینهٔ تحصیل فرزند، و افزایش نرخ شناور (در وام‌های نادر) در مدل نیست. سپردهٔ مسدود که «عملاً» بخشی از وام را پس می‌گیرد، maxPrincipal را inflate می‌کند اگر فقط قسط را بسنجید — net liquidity را جدا حساب کنید. بیمهٔ اجباری وام قسط را بالا می‌برد بدون آنکه اصل را زیاد کند.

FinAI این صفحه را به‌عنوان آموزش بودجهٔ شخصی می‌نویسد، نه تاییدیهٔ اعتباری. E-E-A-T یعنی صادق بودن دربارهٔ آنچه فرم نمی‌داند: امتیاز شما در سامانهٔ بانکی، سابقهٔ چک برگشتی، و سیاست ماهانهٔ شعبه.

پیوند با سایر ابزارها: بعد از affordability، قسط برای جزئیات پرداخت، معکوس اگر قسط را دستی عوض کردید، جدول برای سال‌های اول، تسویه اگر قصد دارید زودتر آزاد شوید، قرض‌الحسنه اگر سقف صندوق محدود ولی کارمزد پایین دارید. affordability در ابتدای مسیر است — جایی که «چقدر می‌توانم» قبل از «بانک چقدر می‌دهد» پرسیده می‌شود.

اگر maxPrincipal کمتر از نیاز پروژه بود، لیست اولویت‌ها را کوتاه کنید، افق زمانی پس‌انداز را با ابزارهای سپرده lengthen کنید، یا بخش نیاز را با قرض‌الحسنهٔ کوچک‌تر پوشش دهید — نه اینکه سهم درآمد را به ۴۵٪ بکشید تا عدد روی کاغذ بخواند. عددی که راحت نیست، بعد از ماه سوم با جریمهٔ تأخیر برمی‌گردد.

برای خانواده‌هایی که یک درآمد دارند، پیشنهاد عملی این است: یک بار affordability را با سهم ۲۰٪ و یک بار ۳۰٪ بزنید و بازهٔ اصل را به‌عنوان «کف و سقف راحت» یادداشت کنید. هر پیشنهاد بانک خارج از آن بازه را با سوال «چه چیزی را فدا می‌کنم؟» بررسی کنید — نه با هیجان «تایید شدم».

در پایان، یادآوری: درآمد × سهم، سقف قسط شماست؛ معکوس قسط، سقف اصل؛ هیچ‌کدام تضمین دریافت وام نیست. وقتی هر دو با وجدان مالی و شرایط بانک هم‌راستا شد، آن وقت امضا کنید.

تورم و قسط ثابت

قسط وام در مدل این ابزار ثابت است؛ درآمد و اجاره و غذا معمولاً بالا می‌روند. سهمی که امسال ۳۰٪ راحت است، دو سال بعد ممکن است ۳۵٪ از درآمد واقعی بگیرد — حتی اگر رقم تومانی قسط عوض نشده باشد. برای همین بعضی خانواده‌ها عمداً سهم ۲۵٪ را انتخاب می‌کنند تا فضای تنفس برای تورم بماند. affordability snapshot امروز است؛ هر شش ماه یک بار با درآمد به‌روز تکرار کنید، مخصوصاً بعد از تغییر شغل یا تولد فرزند.

هزینه‌های پنهان که سهم درآمد را نمی‌خورند ولی نقد را می‌خورند

بیمهٔ تکمیلی، تعمیرات دوره‌ای خودرو، شهریهٔ نیم‌سال دوم، و هدیه‌های مناسبتی از جیب همان درآمد می‌آیند ولی در فرم نیستند. اگر هر ماه ۳ میلیون چنین هزینه‌هایی دارید، mentally از درآمد واردشده کم کنید یا سهم را ۵ واحد درصد پایین بیاورید. بانک این‌ها را نمی‌بیند؛ شما می‌بینید.

برای وام با دورهٔ تنفس (چند ماه بدون قسط)، قسط بعد از تنفس بالاتر از خروجی ساده می‌رود — maxPrincipal را بعد از گرفتن جدول رسمی از installment دوباره sanity-check کنید. برای وام مشترک دو نفر، درآمد را جمع کنید ولی سهم را روی درآمد پایدارتر تنظیم کنید، نه جمع خوش‌بینانهٔ دو قرارداد کوتاه‌مدت.

اگر maxInstallment به نظر زیاد آمد ولی بانک رد کرد، علت بیرون از فرم است: چک برگشتی، بدهی معوق بانکی، یا نسبت سپرده به وام. affordability می‌گوید «شما تحمل دارید»؛ بانک می‌گوید «ما نمی‌دهیم» — هر دو می‌توانند هم‌زمان درست باشند. در آن حالت یا ضامن و سپرده اضافه می‌کنید، یا مبلغ نیاز را کوچک می‌کنید، یا افق زمانی را با پس‌انداز جابه‌جا می‌کنید — نه با بالا بردن سهم تا ۴۰٪.