وام قرض‌الحسنه

در بسیاری از صندوق‌های قرض‌الحسنه و بعضی خطوط بانکی، وام با نرخ سود سالانهٔ صفر عرضه می‌شود و در عوض یک کارمزد ثابت — مثلاً ۴ درصد روی مبلغ — در ابتدا کسر می‌شود یا به جمع بازپرداخت اضافه می‌گردد. از نگاه ریاضی، قسط ماهانه فقط «مبلغی که باید برگردد» تقسیم بر تعداد ماه است؛ هیچ ترکیب سود/اصل ماه‌به‌ماه مثل وام ۲۳ درصدی وجود ندارد. ماشین‌حساب قرض‌الحسنه همین منطق را پیاده می‌کند: اصل، مدت، کارمزد، و اینکه کارمزد از اول کسر شده یا به بدهی افزوده شده.

تفاوت با محاسبه قسط وام عمیق‌تر از یک عدد کمتر در فرم است. در وام بانکی معمولی، سود هر ماه روی مانده حساب می‌شود؛ در قرض‌الحسنهٔ ساده، کل تعهد از روز اول معلوم است و قسط‌ها مساوی و خطی‌اند. اگر همان ۱۰۰ میلیون را با ۴ درصد کارمزد و ۲۴ ماه ببینید، قسط حدود ۴٫۳۴ میلیون است؛ با ۲۳ درصد بانکی، قسط حدود ۵٫۲۴ میلیون. اما «ارزان‌تر بودن» فقط به قسط بستگی ندارد: باید ببینید چند تومان واقعاً به دستتان می‌رسد و چند تومان در پایان پرداخت کرده‌اید.

دو حالت کارمزد؛ یک قرارداد، دو جریان نقدی

فرم دو گزینه دارد: کسر از اول و اضافه به بازپرداخت. در حالت اول، بانک یا صندوق می‌گوید وام ۱۰۰ میلیون است ولی ۴ میلیون کارمزد می‌گیرد؛ شما ۹۶ میلیون نقد می‌گیرید ولی ۱۰۰ میلیون را در ۲۴ قسط برمی‌گردانید — هر قسط ۴٫۱۷ میلیون. در حالت دوم، ۱۰۰ میلیون کامل می‌رسد ولی جمع بازپرداخت ۱۰۴ میلیون می‌شود؛ قسط ۴٫۳۳ میلیون. جمع پولی که از جیب شما خارج می‌شود در هر دو حالت یکسان است (۱۰۰ میلیون اصل + ۴ میلیون کارمزد)، اما زمان دریافت و استفاده فرق می‌کند.

برای خرید فوری — تعمیر، درمان، پیش‌پرداخت اجاره — حالت «کسر از اول» گاهی دردناک‌تر به نظر می‌رسد چون سقف روی کاغذ ۱۰۰ است ولی بودجهٔ واقعی ۹۶. برای کسی که کل مبلغ را یک‌جا به فروشنده می‌دهد، تفاوت کمتر است. قبل از امضا بپرسید کارمزد از مبلغ مصوب کسر می‌شود یا جدا واریز می‌کنید؛ بعضی قراردادها بیمه یا هزینهٔ پرونده را هم کنار کارمزد می‌گذارند که این ابزار جدا نمی‌گیرد.

مثال عددی: بیست قسط، کارمزد چهار میلیون

فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان، ۲۰ ماه، کارمزد ۴ میلیون، کسر از اول. خالص دریافتی ۹۶ میلیون، قسط ماهانه ۵ میلیون (۱۰۰ ÷ ۲۰)، جمع بازپرداخت ۱۰۰ میلیون. اگر همان را در فرم قسط با نرخ ۴ درصد سالانه بگذارید، قسط نزدیک ۵٫۱۱ میلیون می‌شود — نه ۵ میلیون — چون آنجا سود روی مانده است نه کارمزد ثابت خطی. برای مقایسهٔ منصفانه، یا هر دو را در ابزار قرض‌الحسنه بسنجید یا نرخ مؤثر معادل را با نرخ مؤثر (اگر جریان نقدی پیچیده شد) در ذهن نگه دارید.

قرض‌الحسنه «۴ درصد» با وام «۴ درصد» بانکی یکی نیست

در بازار ایران، «۴ درصد» روی قرض‌الحسنه اغلب یعنی کارمزد یک‌باره روی اصل، نه نرخ سود سالانهٔ مرکب. وام بانکی ۴ درصد سالانه با اقساط مساوی، سود تجمعی کمتری نسبت به ۲۳ درصد دارد ولی هنوز ساختار سود روی مانده دارد. اگر فقط قسط دو طرف را کنار هم بگذارید، ممکن است قرض‌الحسنه برنده شود؛ اگر خالص دریافتی و محدودیت سقف صندوق را اضافه کنید، تصویر عوض می‌شود: صندوق ممکن است حداکثر ۵۰ یا ۸۰ میلیون بدهد در حالی که بانک با سپردهٔ مسدود تا ۳۰۰ میلیون پیشنهاد می‌دهد.

• سقف وام: ابزار سقف اعتباری صندوق را نمی‌داند؛ فقط ریاضی قسط را می‌دهد.
• ضامن و وثیقه: روی قسط اثر ندارد ولی روی دسترسی شما اثر دارد.
• مدت: در قرض‌الحسنه مدت کوتاه‌تر، قسط بالاتر ولی جمع کارمزد همان ۴ درصد روی اصل است (در مدل ثابت این صفحه).
• تاخیر: جریمهٔ دیرکرد در قرارداد جداست؛ اینجا لحاظ نشده.

برای دیدن تقسیم سود/اصل در وام درصدی، جدول بازپرداخت را باز کنید؛ برای قرض‌الحسنهٔ خالص، جدول تکراری است — هر ماه فقط یک‌دوازدهم اصل (یا یک‌بیستم) — مگر کارمزد به اصل اضافه شده باشد که آن هم در ابزار ما یک‌جا در مبنای تقسیم نشسته است.

نرخ مؤثر ذهنی: وقتی ۴ میلیون کارمزد روی ۹۶ میلیون حساب می‌شود

اگر ۹۶ میلیون می‌گیرید و ۱۰۰ میلیون برمی‌گردانید در ۲۰ ماه، هزینهٔ ۴ میلیون روی پول قابل استفاده است، نه روی ۱۰۰. نرخ داخلی بازده (IRR) چنین جریانی از ۴ درصد اسمی کارمزد روی کل مبلغ بالاتر می‌رود — گاهی نزدیک دو رقم بیشتر در افق کوتاه. این به معنی کلاهبرداری نیست؛ معنی‌اش این است که «۴ درصد» برچسب قرارداد با «۴ درصد سالانهٔ وام بانکی» قابل تعویض مستقیم نیست. وقتی فروشنده می‌گوید «مثل قرض‌الحسنه است»، reverse قسط را در سقف از روی قسط با نرخ ۲۳ بزنید و ببینید چه اصلی پنهان شده.

برعکس، اگر توان پرداخت ماهانه محدود است، اول در حداکثر وام از درآمد سهم درآمد را تنظیم کنید تا سقف قسط معلوم شود؛ بعد همان قسط را با ۴ درصد (در فرم قسط) و با ابزار قرض‌الحسنه مقایسه کنید تا ببینید کدام منبع — صندوق یا بانک — اصل بیشتری در اختیارتان می‌گذارد.

چه زمانی قرض‌الحسنه منطقی‌تر از وام ۲۳ درصدی است

سه شرط با هم جمع شوند، معمولاً قرض‌الحسنه جلو می‌افتد: دسترسی (عضویت، نوبت، تأیید)، مبلغ در محدودهٔ سقف، و مدت کوتاه تا متوسط که جمع کارمزد ثابت نسبت به سود مرکب ۲۳ درصد کوچک بماند. برای وام ۵۰۰ میلیونی ده‌ساله، حتی ۴ درصد کارمزد یک‌باره ممکن است از سود تجمعی ۲۳ درصد کمتر باشد — ولی صندوق اغلب چنین مبلغ و مدتی نمی‌دهد؛ بحث نظری است.

برای مبلغ ۳۰ تا ۱۰۰ میلیون و ۱۲ تا ۳۶ ماه، تفاوت قسط محسوس است. مثلاً ۸۰ میلیون، ۲۴ ماه، کارمزد ۳٫۲ میلیون (۴٪): قسط حدود ۳٫۴۷ میلیون. همان ۸۰ میلیون با ۲۳٪: قسط حدود ۴٫۱۹ میلیون. ماهانه حدود ۷۲۰ هزار تومان فاصله — برای بودجهٔ خانواده معنی‌دار. جمع پرداختی قرض‌الحسنه ۸۳٫۲ میلیون در مدل «اضافه به بازپرداخت»؛ وام ۲۳٪ حدود ۱۰۰٫۶ میلیون. آن ۱۷ میلیون فاصله همان جایی است که باید با هزینهٔ فرصت (سپردهٔ مسدود، وقت پرونده، محدودیت استفاده) مقایسه شود.

تسویه زودتر در قرض‌الحسنهٔ خطی

اگر کل بدهی از اول ۱۰۴ میلیون (۱۰۰ + ۴) است و هر ماه ۴٫۳۳ پرداخت می‌کنید، بعد از ۱۲ ماه ۵۲ میلیون داده‌اید و ۵۲ میلیون مانده — تقریباً نصف، چون سود ماهانه ندارید که جلوتر سنگین شود. در وام ۲۳٪، بعد از ۱۲ ماه از ۱۰۰ میلیون، مانده حدود ۵۵٫۷ میلیون است؛ یعنی تسویهٔ میانهٔ دوره در وام درصدی گران‌تر از نصف راه است. برای عدد دقیق مانده و جریمهٔ قرارداد خودتان، تسویه زودهنگام را با نرخ وام بانکی پر کنید؛ برای قرض‌الحسنهٔ خالص، مانده = جمع بازپرداخت منهای (قسط × ماه‌های پرداخت‌شده) مگر بانک روش دیگری در قرارداد نوشته باشد.

اشتباهات رایج هنگام خواندن پیشنهاد صندوق

1. قسط = اصل ÷ ماه را بدون کارمزد حساب کردن؛ اگر کارمزد به بازپرداخت اضافه شده، مبنا ۱۰۴ است نه ۱۰۰.
2. کارمزد را «سود ماهانه» فرض کردن و در ماشین‌حساب سپرده مقایسه کردن — افق و ریسک فرق دارد.
3. نادیده گرفتن اینکه خالص دریافتی از سقف اعلامی کمتر است در حالت کسر از اول.
4. مقایسه با خرید اقساطی فروشگاه بدون استخراج نرخ مؤثر — قسط فروشگاه را در from-installment reverse کنید.
5. فرض کردن تمدید خودکار بدون کارمزد جدید؛ بعضی صندوق‌ها در تمدید دوباره کارمزد می‌گیرند.

کاربرد عملی فرم قبل از مراجعه به صندوق

قدم اول: مبلغی که واقعاً لازم دارید (نه سقف مجوز). قدم دوم: مدتی که می‌توانید بدون فشار قسط بدهید — اگر شک دارید، سهم درآمد را محافظه‌کارانه (مثلاً ۲۵٪) بگذارید نه ۴۰٪. قدم سوم: کارمزد را از بروشور صندوق بردارید و هر دو حالت upfront/add را بزنید. قدم چهارم: همان سناریو را در installment با ۲۳٪ و با ۱۸٪ (اگر وام حمایتی دارید) تکرار کنید. قدم پنجم: اگر تفاوت قسط کمتر از ۱۰٪ است ولی سقف صندوق نصف بانک است، شاید ترکیب — بخشی قرض‌الحسنه، بخشی پس‌انداز — بهتر از «همه یا هیچ» باشد.

عضویت در صندوق‌های بزرگ گاهی سال‌ها طول می‌کشد؛ این ابزار جایگزین صبر در صف نیست، ولی جلوی امضای قراردادی را می‌گیرد که بعداً معلوم می‌شود قسط با توان شما نمی‌خواند. اگر ضامن می‌خواهند، فشار ماهانه روی خانواده را هم بسنجید، نه فقط حقوق خودتان.

شفافیت فقهی و شفافیت مالی؛ دو گزارش جدا

از منظر عقد، قرض‌الحسنه وام بدون سود تعریف می‌شود و کارمزد واقعی هزینهٔ خدمات است — نه ربا — به شرط آنکه در قرارداد شفاف باشد. از منظر مالی شخصی، هر هزینهٔ قطعی روی پول قرض‌گرفته‌شده بخشی از «قیمت پول» است. FinAI در این صفحه قضاوت شرعی نمی‌کند؛ اعداد را هم‌تراز می‌کند تا بتوانید با وام اقساطی معمولی مقایسه کنید. برای تصمیم نهایی، شرایط خاص صندوق (از جمله بخشش کارمزد برای اعضای قدیمی) را از منبع رسمی بپرسید.

چک‌لیست امضا

• مبلغ وام، کارمزد، و خالص واریزی به حساب شما یکسان است با خروجی فرم؟
• تعداد قسط و تاریخ اولین سررسید ثابت است؟
• آیا کارمزد در صورت تسویه زودتر برگشت دارد یا خیر؟ (ابزار فرض بر عدم برگشت دارد.)
• جریمهٔ تأخیر جدا از کارمزد اولیه است؟
• آیا وام نقد است یا خرید کالا — در خرید کالا، قیمت کالا را هم با نقد مقایسه کنید.

وقتی همهٔ ابزارهای وام FinAI را کنار هم بگذارید، نقش هر کدام روشن می‌شود: قسط برای نرخ درصدی، قرض‌الحسنه برای نرخ صفر و کارمزد ثابت، معکوس قسط برای سقف اصل، توان از درآمد برای سقف شخصی، جدول برای مانده ماه‌به‌ماه، و تسویه برای بستن زودتر بدهی درصدی. قرض‌الحسنه در این نقشه جایی است که ساختار سود مرکب حذف شده و فقط یک هزینهٔ شناخته‌شده روی خط زمانی می‌نشیند — به شرط آنکه کارمزد و حالت کسر/اضافه را درست وارد کنید.

اگر بعد از محاسبه دیدید قسط قرض‌الحسنه هنوز از یک‌سوم درآمد آزاد بیشتر است، مشکل «نوع وام» نیست؛ یا مبلغ را کم کنید یا مدت را با صندوق مذاکره کنید (اگر اجازه دهند). اگر قسط مناسب است ولی خالص دریافتی در حالت upfront برای پروژه کافی نیست، یا کارمزد را از منبع دیگر تأمین کنید یا از خط بانکی با سپردهٔ مسدود — با چشم باز نسبت به نرخ مؤثر — استفاده کنید. ابزار توصیه نمی‌دهد؛ فقط جلوی اشتباه در تبدیل «۴ درصد کارمزد» به «۴ درصد قسط بانکی» را می‌گیرد.

در نهایت، یادآوری کوتاه: خروجی این صفحه پیش‌نویس مالی است. مبلغ روی رسید واریز، سند ضمانت، و پیامک سررسید مرجع است. یک بار قبل از دریافت چک، قسط را در installment (با نرخ واقعی بانک) و در qard-al-hasan (با کارمزد صندوق) بزنید و هر دو را با برگهٔ شعبه تطبیق دهید — اگر یک رقم جابه‌جا بود، قبل از کشیدن چک بپرسید چرا.